Hemşirelik Öğrencilerinin Hasta Güvenliği Bilgisi ve Yeterliliklerinin İncelenmesi Cansu Altunsoy Doğu Akdeniz Üniversitesi Şubat 2022 Gazimağusa, Kuzey Kıbrıs Lisansüstü Eğitim, Öğretim ve Araştırma Enstitüsüne Hemşirelik Yüksek Lisans Tezi olarak sunulmuştur. Lisansüstü Eğitim, Öğretim ve Araştırma Enstitüsü onayı Prof. Dr. Ali Hakan Ulusoy L.E.Ö.A. Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Sevinç Taştan Hemşirelik Bölüm Başkanı Doç. Dr. Gülten Sucu Dağ Tez Danışmanı Bu tezin Hemşirelik Yüksek Lisans derecesinin gerekleri doğrultusunda hazırlandığını onaylarım. Bu tezi okuyup değerlendirdiğimizi, tezin nitelik bakımından Hemşirelik Yüksek Lisans derecesinin gerekleri doğrultusunda hazırlandığını onaylarız. Değerlendirme Komitesi 1. Prof. Dr. Ümran Dal Yılmaz 2. Prof. Dr. Sevinç Taştan 3. Doç. Dr. Gülten Sucu Dağ iii ÖZ Bu araştırma; hemşirelik öğrencilerinin sınıfta ve klinik ortamda geliştirilen hasta güvenliği bilgisi ve hasta güvenliği yeterliği algılarını belirlemek amacıyla yapıldı. Bu tanımlayıcı kesitsel araştırma 301 hemşirelik öğrencisi ile Şubat-Mayıs 2021 tarihleri arasında yürütüldü. Araştırma verileri, Kişisel Bilgi Formu ve Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (H-PEPSSTR) kullanılarak online olarak toplandı. Araştırmaya katılan öğrencilerin %55,78’inin 22-23 yaş arası, %62,93’ünün kadın, %52,72’sinin 3. sınıf olduğu saptandı. Öğrencilerin, H-PEPSSTR ölçeği genelinde klinik ortam puan ortalaması 4,07 ±0,55, sınıf puan ortalaması 4,04±0,58 bulundu. Öğrencilerin sınıfta en yüksek, etkili iletişim alt boyut puan ortalaması, en düşük Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma alt boyut puan ortalaması olduğu saptandı. Klinik ortamda, en yüksek Etkili iletişim alt boyut puan ortalaması, en düşük Güvenlik kültürü alt boyut puan ortalaması olduğu belirlendi. Öğrencilerin H-PEPSSTR ölçeği alt boyutlarından Etkili iletişim ve Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma alt boyutlarından aldıkları sınıf ve klinik ortam puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu saptandı (p<0,05). Sınıf düzeyinin, klinik uygulama süresinin, ders dışında hasta güvenliğine yönelik eğitime katılma, hasta güvenliğini tehdit eden bir durum / olay yaşama, hemşire olarak çalışma gibi durumların öğrencilerin hasta güvenliği bilgisi ve yeterliliğini etkilediği belirlendi (p<0,05). Bu araştırmada hasta güvenliği eğitiminin değerlendirilmesine yönelik temel veri elde edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre hemşirelik eğitiminde hasta iv güvenliği müfredatının gözden geçirilmesi, hasta güvenliği bilgisi ve yeterlilik algılarını etkileyen faktörler göz önünene alınarak müfredatın içeriğinin değerlendirilmesi önerilir. Anahtar Kelimeler: Hemşirelik Öğrencileri, Hasta Güvenliği, Bilgi, Yetkinlik v ABSTRACT This study was conducted to determine the perception of nursing students about patient safety knowledge and patient safety competence developed in the classroom and clinical setting. This descriptive, cross- sectional study was conducted by 301 nursing students between February and May 2021. The data of the research is collected online by using Personel Information Form and Patient Safety Scale in Education of Health for Professionals (H-PEPSSTR). It was determined that 55.78% of the students who participated in the study were 22-23 years old, 62.93% were women and 52.72% were 3rd grade. The mean clinical media score of the students across the H-PEPSSTR scale was 4.07 ±0.55 and the class score average was 4.04±0.58. Students were found to have the highest, most effective communication subscale score average in the class, the lowest subscale score average for recognizing, intervening and uncovering unexpected events and almost errors. In the clinical environment, it was determined that the highest effective communication subscale score average and the lowest safety culture subscale score average. It was determined that there was a statistically significant difference between the class and clinical environment scores that the students received from the subscale of H-PEPSSTR scale from the subscale of Effective communication and Recognition, intervention and almost errors (p<0,05). It is concluded that the level of classroom and patient safety knowledge and competence of students is effected by clinical practice duration, participating in patient safety trainings out of class, experiencing a situation that threatens patient safety and practicing nursing. (p<0,05). vi In this research, basic data for the evaluation of patient safety training was obtained. According to the results of the research, it is recommended to review the patient safety curriculum in nursing education and to evaluate the content of the curriculum taking into account the factors affecting patient safety knowledge and proficiency perceptions. Keywords: Nursing Students, Patient Safety, Knowledge, Competence vii TEŞEKKÜR Tez çalışmamın her aşamasında değerli bilgilerini benimle paylaşan, yol gösterici ve destekleyici olan, emeğini hiçbir şekilde esirgemeyen, kendisine ne zaman danışsam bana kıymetli zamanını sabırla ayıran, kendime her zaman örnek edinmiş olduğum, danışmanım, Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Bölümü öğretim üyesi Sayın Doc. Dr. Gülten Sucu Dağ ‘a, Yükseklisans eğitimim ve tez sürecimde deneyim ve bilgileri ile bana katkıda bulunan Hemşirelik Bölüm Başkanı Prof.Dr. Sevinç Taştan, öğretim üyesi Prof.Dr. Fethiye Erdil ve Hemşirelik Bölümü tüm öğretim elemanlarına, tez savunmasında değerli görüş ve önerileri ile katkıda bulunan Yakın Doğu Üninersitesi Hemşirelik Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ümran Dal Yılmaz’a, Yüksek Lisans öğrenimim esnasında manevi yardımlarını esirgemeyen, tez süresince bilgileri ile bana katkıda bulunan ve motive eden Hemşirelik Bölümü Öğretim Görevlisi Gülcan Dürüst Sakallı’ya, Beni yetiştiren, her zaman yanımda olan, maddi ve manevi desteklerini ve sevgilerini esirgemeyen her daim yanımda olan, güç veren kardeşime, aileme sonsuz teşekkürlerimi sunarım. viii İÇİNDEKİLER ÖZ ............................................................................................................................... iii ABSTRACT ................................................................................................................. v TEŞEKKÜR ............................................................................................................... vii KISALTMALAR ......................................................................................................... x TABLO LİSTESİ ........................................................................................................ xi ŞEKİL LİSTESİ ........................................................................................................ xiii 1 GİRİŞ ........................................................................................................................ 1 1.1 Araştırmanın Amacı ........................................................................................... 4 1.2 Araştırma Soruları .............................................................................................. 4 2 GENEL BİLGİLER .................................................................................................. 5 2.1 Hasta Güvenliği .................................................................................................. 5 2.2 Hasta Güvenliği İlkeleri ..................................................................................... 5 2.3 Hemşirelik ve Hasta Güvenliği .......................................................................... 7 2.4 Hasta Güvenliği Yetkinliği ................................................................................ 8 2.5 Hemşirelik Eğitiminde Hasta Güvenliği Eğitimi ............................................... 9 2.6 Hasta Güvenliği Yetkinlikleri .......................................................................... 11 2.6.1 Hasta Güvenliği Kültürü ........................................................................... 11 2.6.2 Ekip Çalışması .......................................................................................... 13 2.6.3 İletişim ...................................................................................................... 13 2.6.4 Güvenlik Risklerinin Yönetimi ................................................................. 14 2.6.5 İnsan ve Çevre Faktörlerini Anlama ......................................................... 16 2.6.6 Hasta Güvenliği Olaylarının Tanınması ve Bildirilmesi ........................... 17 3 GEREÇ VE YÖNTEM ........................................................................................... 19 ix 3.1 Araştırmanın Tipi ............................................................................................. 19 3.2 Araştırmanın Yeri ve Zamanı........................................................................... 19 3.3 Evren ve Örneklem .......................................................................................... 19 3.4 Araştırma Değişkenleri .................................................................................... 20 3.5 Verilerin Toplanmasında Kullanılan Araçlar ................................................... 20 3.5.1 Hastaların Tanıtıcı ve Klinik Özellikler Formu (Ek- 1) ............................ 20 3.5.2 Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği ................ 21 3.6 Veri Toplama Süreci ........................................................................................ 23 3.7 Araştırma Zaman Çizelgesi .............................................................................. 23 3.8 Verilerin değerlendirilmesi .............................................................................. 23 3.9 Araştırmanın Sınırlılıkları ................................................................................ 24 3.10 Araştırmanın Etik Boyutu: ............................................................................. 24 3.11 Araştırmanın Uygulama Planı ve Araştırma Zaman Takvimi ....................... 25 4 BULGULAR ........................................................................................................... 26 5 TARTIŞMA ............................................................................................................ 44 6 SONUÇ VE ÖNERİLER ........................................................................................ 51 KAYNAKLAR .......................................................................................................... 54 EKLER ....................................................................................................................... 65 Ek 1: Hemşirelik Öğrencilerinin Tanıtıcı Özellikler Formu .................................. 66 Ek 2: Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği .................... 67 Ek 3: Ölçek İzni ..................................................................................................... 70 Ek 4: Doğu Akdeniz Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Uygunluk İzni ........................................................................................................ 71 Ek 5: Bilgilendirilmiş Gönüllü Olur Formu ........................................................... 72 x KISALTMALAR AHA Amerikan Hastaneler Birliği (American Hospital Association) DSÖ Dünya Sağlık Örgütü H-PEPSS Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği IOM Tıp Enstitüsü (Institute of Medicine) IPSG Uluslararası Hasta Güvenliği Hedefleri (International Patient Safety Goals) JCI Sağlıkta Kalite Akreditasyon (Joint Commıssıon Internatıonal) NIOSH Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Kurumu (National Institute for Occupational Safety and Health) NPSG Ulusal Hasta Güvenliği Hedefleri (National Patient Safety Goals) SCP Güvenlik Yetkinlikleri Projesi (Safety Competencies Project) xi TABLO LİSTESİ Tablo 1: Ölçeğin Alt Boyutları ve Cronbach Alfa Değerleri ..................................... 21 Tablo 2: Öğrencilerin Sosyo-Demografik Özelliklerine Göre Dağılımı (n=294) ...... 26 Tablo 3: Öğrencilerin Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği Sınıf ve Klinik Puan Ortalamalarının Karşılaştırılması (N=294) .............................. 27 Tablo 4: Öğrencilerin Yaş Grubuna Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Sınıf) Puan Ortalamalarının Karşılaştırılması (n=294) ................ 28 Tablo 5: Öğrencilerin Cinsiyetine Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Sınıf) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) ................................ 29 Tablo 6: Öğrencilerin Sınıfına Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Sınıf) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) ................................ 30 Tablo 7: Öğrencilerin Klinik Uygulamaya Çıkma Süresine Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Sınıf) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) ........................................................................................... 31 Tablo 8: Öğrencilerin Hasta Güvenliğine İlişkin Ders Dışında Herhangi Bir Eğitim Programına Katılma Durumuna Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Sınıf) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) ................................ 33 Tablo 9: Öğrencilerin Ailede / Yakın Çevrenizde Hasta Güvenliğini Tehdit Eden Bir Durum / Olay Yaşama Durumuna Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Sınıf) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) ................................ 34 Tablo 10: Öğrencilerin Hemşire Olarak Çalışma Durumuna Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Sınıf) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) ........................................................................................... 35 xii Tablo 11: Öğrencilerin Yaş Grubuna Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Klinik) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) ................... 36 Tablo 12: Öğrencilerin Cinsiyetine Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Klinik) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) ............................. 37 Tablo 13: Öğrencilerin Sınıfına Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Klinik) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) ............................. 38 Tablo 14: Öğrencilerin Klinik Uygulamaya Çıkma Süresi Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Klinik) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) ........................................................................................... 39 Tablo 15: Öğrencilerin Hasta Güvenliğine Ilişkin Ders Dışında Herhangi Bir Eğitim Programına Katılma Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Klinik) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) .............................................. 40 Tablo 16: Öğrencilerin Ailede / Yakın Çevrenizde Hasta Güvenliğini Tehdit Eden Bir Durum / Olay Yaşama Durumuna Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Klinik) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) ................... 41 Tablo 17: Öğrencilerin Hemşire Olarak Çalışma Durumuna Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Klinik) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) ........................................................................................... 42 xiii ŞEKİL LİSTESİ Şekil 1: Araştırma Uygulama Akış Listesi................................................................. 25 1 Bölüm 1 GİRİŞ Hasta güvenliği, Dünya Sağlık Örgütü (2020) tarafından hastalara yönelik 'sağlık hizmetleriyle ilişkili hataların ve olumsuz etkilerin önlenmesi' olarak tanımlanmaktadır (Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 2020). Sağlık kurumlarında sağlık hizmetinin güvenliğini ve kalitesini artırmaya yönelik uluslararası akreditasyon hizmetleri sunan Sağlıkta Kalite Akreditasyon (Joınt Commıssıon Internatıonal-JCI) kurumu da, hastanelerin uluslararası standartlarından biri olarak hasta güvenliğini kullanmaktadır (The Joint Commission, 2018). Sağlık hizmetlerinde kalite programlarının en önemli konularından birisi hasta güvenliğini sağlamaktır (Korkmaz, 2018). Hasta güvenliği, sağlık bakım hizmetlerinin kişilere vereceği zararı önlemek amacıyla sağlık kuruluşları ve kuruluşlardaki çalışanlar tarafından alınan önlemlerin tamamıdır ve nitelikli sağlık hizmetinin birincil ve vazgeçilmez koşulunu oluşturmaktadır (Karaca ve ark, 2014). Sağlık bilimlerinin temel taşlarından biri olan “Zarar vermeme ilkesi” doğrultusunda, sağlık hizmetlerinin her aşamasında hasta güvenliğinin sağlanması ve tıbbi hataların önlenmesi, sağlık sisteminin öncelikleri arasında yer almaktadır (Bozkurt, 2019). Hasta güvenliğini geliştiren ve hatalardan öğrenmeyi kolaylaştıran bilgi, beceri ve tutumlar eğitim ile kazanılabilir (Bozkurt, 2019). Hasta güvenliği, sağlık hizmetlerinin her alanında olduğu gibi temel hemşirelik bakımının da temel unsurlarındandır (Fatma çırpı ve ark, 2009). Sağlık hizmetlerinde tedaviye bağlı yan 2 etkileri önlemek ve hasta güvenliğini artırmak hemşirelik eğitiminin temel hedefleri arasındadır (Tella ve ark., 2014). Hemşirelik eğitiminde, hasta güvenliği eğitimine verilen önem giderek artmaktadır (Ginsburg et al., 2012). Hemşireler, hasta sonuçları üzerinde olumsuz etkisi olan veya olabilecek sorunların tanınması, yönetilmesi ve raporlanması ile bakım kalitesini ve hasta güvenliğini artırmada kilit rol oynarlar (Vaismoradi ve ark, 2011). Bu nedenle, hemşirelik mezunlarının hasta güvenliğini tehdit eden faktörleri belirlemek ve gerekli girişimleri uygulamak için gereken bilgi ve becerilere sahip olması çok önemlidir. Hemşirelik müfredatı, hasta güvenliğine yönelik konuları içermeli ve hemşirelik fakülteleri/bölümleri hem akademik hem de klinik uygulama ortamlarına yönelik eğitim yöntemlerini geliştirmelidir (Tella ve ark, 2014). Sağlık bakımı eğitimi için uluslararası hasta güvenliği kılavuzları, sağlık bakım profesyonellerinin hasta güvenliği ile ilgili bilgi, beceri, davranış ve tutumlara sahip olmasının önemini vurgular ve benzer şekilde hasta bakım uygulamalarında hasta güvenliği öneminin altını çizer (EUNetPaS, 2010; WHO, 2011). Hasta güvenliği eğitiminde, teorik eğitim ve klinik uygulama davranış geliştirme üzerinde önemli bir etkiye sahiptir (Mansour, Skull ve Parker, 2015; Usher ark, 2017). Eğitim, sadece teorik bilgi sağlamakla kalmaz, aynı zamanda fiili uygulama alanlarıyla ilgili farkındalık da sağlar (Pearson ve Steven, 2009). Hemşirelerin eğitimleri süresince hasta güvenliği konusundaki bilgi, beceri ve farkındalıklarını arttırmaları beklenmektedir (Sherwood ve Zomorodi, 2014). Hemşirelik öğrencilerini gelecekteki rollerine hazırlamak için hasta güvenliğinin hemşirelik müfredatına dahil edilmesi önerilmektedir (Usher ve ark., 2017). Hemşrielik öğrencilerinin hasta güvenliği bilgisi ve yetkinliklerinin Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği ile değerlendirildiği 3 çalışmalarda öğrencilerin teorik ve klinik alanda geliştirilen hasta güvenliği ve bilgi yeterliklerinin düşük ve orta düzeyde olduğu belirlenmiştir (Alguwez et al.,2019, Huang et al., 2020, Raymond et al., 2017, Stevanin et al., 2015, Suliman, 2019, Sümen et al., 2021, Usher et al., 2017). Yapılan bir çalışmada, öğrencilerin hasta güvenliği konusunda kendilerine olan güvenin klinik ortamda sınıf ortamından daha yüksek olduğu bulunmuştur. Genel olarak öğrencilerin, klinik ortamdan sınıf ortamında kazanılan bilgiden daha yüksek bir bilgi birikimi olduğu, kendilerine olan güvenin daha yüksek olduğu bildirilmiştir (Rebeschi, 2020). Dimitriadou ve ark.(2021)’nın çalışmasında ise sınıf ortamında geliştirilen hasta güvenliği bilgisinin, klinik ortamdaki geliştirilen hasta güvenliği yetkinliklerinden daha yüksek olduğu saptanmıştır. Öğrencilerin teorik ve klinik uygulamada hasta güvenliği eğitimi süresinin, hasta güvenliği yeterliğini etkilediğini göstermektedir. Bir araştırmada, üçüncü sınıf hemşirelik öğrencilerinin güvenlik risklerini yönetme konusunda ikinci sınıflara göre daha iyi bir öz algıya sahip olduğunu belirlenmiştir (Usher ve diğerleri, 2017). Hemşirelik eğitim müfredatında informal öğrenmenin (örn. simülasyon eğitimi ve klinik uygulama) artırılması ve bu eğitimlerin klinik uygulamada sürekliliğinin sağlanması hasta güvenliği eğitimlerinin artırılması önerilmektedir (Kim, 2021). Öğrencilere eğitim sürecinde klinik uygulamada fırsat sağlanmalı ve desteklenmelidir (Gülbahtiyar demirel ve ark, 2010). Eğitimciler, özellikle mezunların hasta güvenliğine yönelik uygulama yeterliliğine odaklanan müfredatları geliştirmekten sorumludur. Bununla birlikte, hasta güvenliğinin hemşirelik eğitim programlarına ne ölçüde uygun şekilde entegre edildiği, mezunlara hasta güvenliği bilgisi ve yeterliliğinin ne kadar kazandırıldığına ilişkin tartışmalar devam etmektedir (Tella ve ark., 2014). Hemşirelik eğitiminin etkililiğini değerlendirmek ve hemşirelik öğrencilerine güvenli hasta bakımının ne 4 ölçüde öğretildiğini değerlendirmek için öğrencilerin hasta güvenliği bilgi ve yeterliliklerinin kapsamını anlamak önemlidir (Ginsburg ve ark. 2012). Literatürde öğrencilerin hasta güvenliği bilgi ve yeterliliklerinin değerlendirildiği çalışmalara rastlanmakla birlikte ülkemizde konu ile ilgili yapılan çalışmalar sınırlıdır (Taşkıran ve ark., 2020, Sümen, ve ark. 2021, Toygar ve ark. 2020). Bu çalışmanın sonuçlarının, teorik ve klinik alanda öğrencilere kazandırılan hasta güvenliğine yönelik bilgi ve yeterlilikler değerlendirilerek, hasta güvenliği eğitimine yönelik yeni eğitim stratejilerinin geliştirilmesinde, hemşirelik eğitimini tamamlayan öğrencilerde hasta güvenliği yeterliliklerine ilişkin bakış açılarının değerlendirilmesinde, özellikle hemşirelik müfredatının revizyonunda yararlı olacağı düşünülmektedir. 1.1 Araştırmanın Amacı Bu araştırmanın amacı; hemşirelik öğrencilerinin sınıfta geliştirilen hasta güvenliği bilgisi ve klinik ortamda eğitim deneyiminde geliştirilen yeterliliklerine ilişkin algılarının incelenmesidir. 1.2 Araştırma Soruları 1. Hemşirelik öğrencilerinin sınıfta geliştirilen hasta güvenliği bilgisine ilişkin algıları ne düzeydedir? 2. Hemşirelik öğrencilerinin klinik ortamda eğitim deneyiminde geliştirilen hasta güvenliği yeterliliğine ilişkin algıları ne düzeydedir? 3. Hemşirelik öğrencilerinin sınıfta geliştirilen hasta güvenliği bilgisine ilişkin algılarını etkileyen faktörler nelerdir? 4. Hemşirelik öğrencilerinin klinik ortamda eğitim deneyiminde geliştirilen hasta güvenliği yeterliliğini etkileyen faktörler nelerdir? 5 Bölüm 2 GENEL BİLGİLER 2.1 Hasta Güvenliği Günümüzde sağlık hizmetlerinde ele alınan en önemli konularında birisi hasta güvenliğidir (Gülbahtiyar Demirel ve ark. 2020). Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), hasta güvenliğini, sağlık bakım hizmetlerinde meydana gelen karmaşıklıklar sonucu tıbbi hataların artması ile ortaya çıkan bir sağlık disiplini olarak tanımlamıştır (WHO, 2009). Disiplinin temel taşlarından biri, hatalardan ve olumsuz olaylardan öğrenmeye dayalı sürekli iyileştirme ve sağlık hizmeti sunumu sırasında hastaların karşılaşabileceği riskleri, hataları ve zararları önlemek ve azaltmaktır (WHO, 2019). Hasta güvenliği, Tıp Enstitüsü (IOM-Institute of Medicine) tarafından basitçe “hastaların zarar görmesinin önlenmesi” olarak tanımlanmıştır (Aspden ve ark., 2004). Hasta güvenliğini artıran uygulamalar veya girişimler, önlenebilir istenmeyen olayların oluşumunu azaltan uygulamalardır (Patient Safeyt Network, 2021). 2.2 Hasta Güvenliği İlkeleri Ulusal Hasta Güvenliği Hedefleri (NPSG'ler), akredite kuruluşların hasta güvenliği ile ilgili belirli riskli alanlarını ele almasına yardımcı olmak için 2002 yılında oluşturulmuştur (Aslan ve ark 2014). Uygulamaya yönelik hatalar, hasta güvenliği ilkelerinin uygulanmasıyla azaltılabilir. Hasta güvenliği ilkeleri, olumsuz olayların görülme oranını ve etkisini en aza indiren ve bu tür olaylardan iyileşmeyi en üst düzeye çıkaran güvenilir bir sağlık sistemi elde etmek için geliştirilmiştir (Majtaba Vaismoradi ve ark. (2020). 6 Bu ilkeler; 1. Risk yönetimi 2. Enfeksiyon kontrolü 3. İlaç yönetimi 4. Güvenli ortam ve ekipman 5. Hasta eğitimi ve kendi bakımına katılım 6. Basınç ülserlerinin önlenmesi 7. Beslenmenin iyileştirilmesi 8. Liderlik 9. Ekip çalışması 10. Araştırma yoluyla bilgi geliştirme 11. Sorumluluk duygusu ve hesap verebilirlik olarak kategorize edilebilir (Majtaba Vaismoradi ve ark. (2020). Joint Commission International (JCI), her yıl Uluslararası Hasta Güvenliği Hedefleri’ni (International Patient Safety Goals-IPSG) revise eder ve yayınlar. Ocak 2021 yılında tekrar güncelleştirilen Uluslararası Hasta Güvenliği Hedefleri şunlardır (JCI, 2021); Hedef 1. Hasta kimliğinin doğrulanması, Hedef 2. Ekip içinde etkin iletişimin sağlanması, Hedef 3. Yüksek Riskli İlaçların Kullanımında Güvenliğin Sağlanması Hedef 4. Kurumda hasta güvenliği ile ilgili alarm sistemlerinin iyileştirilmesi Hedef 5. Sağlık Bakımı İlişkili Enfeksiyon Riskinin Azaltılması Hedef 6. Hasta güvenliği ile ilgili risklerin tanımlanması ve önlenmesi (düşme, intihar vb) 7 Hedef 7. Doğru- Taraf, Doğru- Prosedür ve Doğru- Hasta Cerrahisinin Sağlanması 2.3 Hemşirelik ve Hasta Güvenliği Hasta güvenliğinin sağlanması, tüm sağlık profesyonellerinin en önemli temel bakım rollerinden biridir (Gökdoğan ve ark.2010). Hastanelerde yirmi dört saat doğrudan, dolaylı ve sürekli olarak hasta bakım hizmetlerinden sorumlu olan hemşirelerin, bakımın her alanında hasta güvenliğiyle iç içe oldukları görülmektedir. Sağlık bakımının kaliteli yürütülmesi için hemşirelerin hasta güvenliği bilgi ve tutumları önemlidir (Türkmen ve ark, 2011). Hemşirelik, çalışma ortamından kaynaklı birçok olumsuz faktörün etkisi ile yoğun iş yükünün olduğu bir meslektir. Hemşirelerin aşırı iş yükleri, hastaların sorunları sebebiyle yaşanan duygusal stres, yoğun bakıma ihtiyacı olan ve bilinci kapalı olan hastalarla çalışmak ve özellikle vardiya sistemi gibi nedenler çalışma şartlarını zorlaştırmaktadır (Çırpı ve ark 2009). Hemşilerin yoğun çalışması, iş yüklerinin fazla olması gibi nedenler hemşirelerin hastaya uygulanacak tedavilerde hata yapma oranını arttırmaktadır (Ertuğrul Bayer ve ark. (2019). Hasta güvenliği açısından hemşirenin rolü şunları içerir: 1. Hastaları klinik ortamda izlemek, 2. Ramak kala hataları tespit etmek, bakım süreçlerini anlamak 3. Bazı sistemlerde var olan zayıflıkları tespit etmek 4. Hastanın durumundaki değişiklikleri iletmek 5. Hastaların yüksek kalitede hizmet almasını sağlamak için gerekli bakım hizmetlerini sunmak, 8 2.4 Hasta Güvenliği Yetkinliği Yetkinlikler, bir bireyin belirli bir görevi düzgün bir şekilde yerine getirmesi için gereken gereksinimlerdir. Bu yetkinlikler, bir görevi yerine getirmek için gerekli olduğu düşünülen bilgi, beceri ve tutumların bir kombinasyonunu kapsarlar (World Health Organization. (2010). Tıp Enstitüsü, tüm sağlık profesyonellerinin hasta güvenliği yeterliliğini kapsayan bilgi, beceri ve tutumlar için uygun şekilde hazırlanmasını önermiştir (Institute of Medicine, 2003). Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) hasta güvenliği çalışma grubu 2008 yılında hasta güvenliği araştırmaları ve müfredatının geliştirilmesi, araştırma alanlarının güçlendirilmesine yönelik hasta güvenliği araştırmalarına yönelik yetkinlikleri tanımlamışlardır (Andermann ve ark., 2011). Bununla birlikte Kanada Hasta Güvenliği Enstitüsü tarafından 2007 yılında Güvenlik Yetkinlikleri Projesi (Safety Competencies Project) başlatılmıştır. Hasta güvenliği yetkinlikleri Kanada Hasta Güvenliği Enstitüsü tarafından ilk olarak 2008 yılında yayınlanmış ve 2020 yılında revize edilmiştir. Buna göre; hasta güvenliği yetkinlikleri altı alanı içerir; hasta güvenliği kültürünü oluşturma, ekiple işbirliği içinde çalışma, etkili iletişim kurma, güvenlik risklerini yönetme, insan ve çevre faktörlerini optimize etme ve istenmeyen olayları tanıma, yanıt verme ve ortaya çıkarmadır (ifşa etme) (Canadian Patient Safety Institute, 2020). Sağlık çalışanlarının hasta güvenliği yetkinliklerinin güçlü ve zayıf yönlerinin değerlendirilmesi, hasta güvenliğine ilişkin yetkinliklerini geliştirmek için etkili stratejiler geliştirmenin ilk adımıdır. Özellikle yeni mezunlar, klinik deneyime sahip olmadıkları ve alışılmadık, karmaşık sağlık bakım ortamlarında çalışmaları gerektiği için tıbbi hatalara karşı savunmasızdır. Bu nedenle yeni mezunlar hasta bakımında 9 kilit rol oynayacakları için güvenli, güvenilir bakım sağlanmasına hazırlıklı olmaları özel bir önem taşımaktadır (Hwang, ve ark 2016). Hemşirelik eğitiminin temel amacı, hemşirelik öğrencilerine hasta güvenliği ve kaliteli bakım sağlamak için yeterli düzeyde yetkinlik kazandırmaktır. Güvenli ve kaliteli hasta bakımı sağlamak, nitelikli hemşireler yetiştirmek için hemşirelik eğitim müfredatlarının hasta güvenliği temel yetkinlikleri açısından gözden geçirilmesi önemlidir (Haena Jang ve ark (2017). Hemşirelik öğrencilerinin hasta güvenliği yeterliliklerine ilişkin öz değerlendirmeleri, hasta güvenliği eğitimini iyileştirmenin en temel yoludur (Langari ve ark (2017). 2.5 Hemşirelik Eğitiminde Hasta Güvenliği Eğitimi Hemşireler, sağlık profesyonelleri arasında en temel meslek üyelerinden biridir ve istenmeyen olayların veya tıbbi hataların önlenmesi ve bildirilmesi yoluyla bakımın kalitesini ve güvenliğini arttırmada kilit bir rol oynarlar. Bu nedenle uluslararası ve ulusal hasta güvenliği kılavuzlarında hasta güvenliğinin hemşirelik eğitimine entegre etmenin önemi vurgulanmıştır (Langari ve ark (2017). Hemşirelerin hasta güvenliğini artırmadaki önemli rolü nedeniyle hemşirelik öğrencilerine hasta güvenliğinin nasıl sağlanacağı konusunda eğitim verilmelidir (American Association of Colleges of Nursing, 2006). Tella ve ark (2014)’nın hemşirelik eğitiminde hasta güvenliği konusunda, 20 araştırmayı incelediği çalışmada, hasta güvenliği eğitiminin müfredatta açık olmadığı, fakat hem teorik hem de klinik ortamda öğretildiği belirlenmiştir (Tella ve ark 2014). Yazarlar, hemşirelik eğitiminde hasta güvenliği eğitiminin kapsamlı, interprofesyonel bir yaklaşımla ayrı bir ders olarak verilmesini önermişlerdir. Hemşirelik eğitiminin bir parçası olarak hasta güvenliği eğitiminin mevcut haliyle yetersiz olduğu belirtilmektedir (Lee, Dahinten ve ark., 2020). Güvenli hasta bakımı sağlamak için 10 hemşirelik öğrencileri hasta güvenliği ilkelerini öğrenmelidir. Hemşirelik eğitimi, hemşirelik öğrencileri arasında hasta güvenliği kültürünü oluşturmada önemli bir rol oynar. Hemşirelik öğrencilerinin hasta güvenliği algıları ile hasta güvenliği kültürü geliştirmede eğitimin rolünün incelendiği bir litaratür incelemede hemşirelik öğrencilerinin, hasta güvenliğindeki rollerine ilişkin algılarının düşük olduğu belirlenmiş, hemşirelik eğitiminde bir güvenlik kültürü oluşturmak için özel hasta güvenliği müfredatına gereksinim olduğu vurgulanmıştır (Bedgood ve Mellott, 2018). Bir araştırmada, hemşirelik eğitimi müfredatının hasta güvenliği ve kültürel yeterliliklerin tüm yönlerinin kapsayacak şekilde geliştirilmesine ihtiyaç olduğu belirtilmiştir (Lee ve ark., 2020). Bununla birlikte, teorik eğitim hemşirelik öğrencilerinin hasta güvenliğinde eleştirel düşünme becerilerini artıracak insan faktörleri gibi sistem düzeyinde zorluklara odaklanmanın aksine düşmelerin önlenmesi, enfeksiyon kontrolü, güvenli ilaç uygulamaları gibi klinik konulara odaklanmaktadır (Lee, Dahinten, Do, 2020). Hasta güvenliği eğitim girişimlerinin tanımlandığı ve değerlendirildiği yedi çalışmanın dahil edildiği sistematik inceleme ve meta analizde; eğitim girişimlerinin bağımsız dersler ya da bir dersin içine entegre edilmiş konular olarak yer aldığı, eğitimin iki çalışmada Sağlık Çalışanlarının eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği ile bir çalışmada Hasta güvenliği Yetkinliği Öz Değerlendirme ölçeği ile, bir çalışmada hasta güvenliği bilgisinin çoktan seçmeli sorularla değerlendirildiği, diğer çalışmalarda farklı değerlendirme araçlarının kullanıldığı ve eğitim girişimlerinin olumlu etkilerinin olduğu saptanmıştır. Diğer sağlık disiplinleriyle karşılaştırıldığında, hemşirelik öğrencilerine hasta güvenliğini öğretmek için kullanılan eğitim girişimlerinin çok azının kanıta dayalı hemşirelik eğitim girişimi içerdiği, fakat araştırmaya dahil edilen eğitim girişimlerinin, yeni 11 girişimlere rehberlik etmede yardımcı olabileceği belirtilmiştir (Lee, Morse, Kim, 2021). Dünya Sağlık Örgütü (2011), hasta güvenliği eğitiminin, sistem karmaşıklığını, risk yönetimini ve insan faktörünü dikkate alarak daha kapsamlı hasta güvenliği ilkelerini içermesi gerektiğini vurgulamış, geleceğin sağlık profesyonellerinin güvenli bakım uygulamak için temel bilgi ve beceriler geliştirebileceğini vurgulamıştır. Bununla birlikte Kanada Hasta Güvenliği Enstitüsü tarafından geliştirilen Güvenlik Yeterlikleri Çerçevesine göre, sağlık bilimleri öğrencilerinin eğitim müfredatının hasta güvenliği yetkinlikleri çerçevesinde planlanması hasta güvenliği alanında yeterlilik kazanması için önerilmektedir (Frank, ve Brien, 2008). Aşağıda, bu yetkinlikler açıklanmıştır. 2.6 Hasta Güvenliği Yetkinlikleri 2.6.1 Hasta Güvenliği Kültürü Dünya Sağlık Örgütü’ne göre her 10 hastadan biri tıbbi hatalar nedeniyle ciddi şekilde zarar görmektedir (WHO, 2017). Hasta güvenliği kültürü, hasta bakım süreçlerinden kaynaklanabilecek olası hataları en aza indirmeyi sağlayan bireylerin ve kuruluşların, ortak inanç ve değerlere dayalı bireysel ve kurumsal eylem ve davranışların bütünleşik bir modeli olarak tanımlanmaktadır. Güvenlik kültürünün hangi eylem ve davranışların kabul edilebilir olduğunu ve tüm bireylerin kalite, güvenlik ve riskle ilgili konulara verdiği öncelik düzeyini belirlediği yaygın olarak kabul edilmektedir (Sandars ve Cook, 2009 ve Hwang ve ark 2016). Örgüt kültürü, tüm organizasyonu bir arada tutan değerler, tutumlar, davranışlar kümesi olarak kısaca tanımlanırken, hasta güvenliği kültürü de, hasta güvenliğini kurumun en öncelikli konusu ve ortak değeri olarak kabullenilmesini kapsamaktadır. Sağlık sektöründe de, tıbbi hatalardan kaynaklanan kayıpların en aza 12 indirilmesi, ayrıca hasta ve çalışanın güvenliğini tehdit eden olayların izlenip kayıt altına alınarak hasta güvenliği bilincinin oluşturulması beklenmektedir (Aytaç ve ark. 2010). Sağlık profesyonellerinden hasta güvenliği kültürüne yönelik; hasta güvenliği kültürünün oluşturulması ve sürdürülmesine katkıda bulunulması, hasta güvenliği kültürünün geliştirilmesi için savunuculuk ve güvenlik kültürünün iyileştirilmesine katkıda bulunulması beklenmektedir (Canadian Patient Safety Institute, 2020). Sağlık kuruluşlarında, özellikle hastanelerde, hasta güvenliği kültürü, karşılıklı güvene, uygun bilgi akışlarına, örgütsel öğrenmeye, güvenliğin önemine ilişkin ortak algılara, liderlere ayrıca kuruluşun iletişimine dayanır (Sorra ve Dyer, 2010). Hasta güvenliği kültürü, hasta güvenliği ile ilgili “bir sağlık kuruluşunda neyin önemli olduğu, kurumun üyelerinin nasıl davranması beklendiği, hangi tutum ve eylemlerin uygun veya uygunsuz olduğu ve hangi süreç ve prosedürlerin ödüllendirildiği ve cezalandırıldığı ile ilgili yönetim ve personel değerlerini, inançlarını ve normlarını tanımlar (Sorra ve Dyer, 2010). Hasta güvenliği, sağlık hizmeti kalitesi için çok önemli olarak kabul edilir ve dünyadaki tüm sağlık kuruluşları tarafından izlenen ana parametrelerden biridir. Hemşireler, yaptıkları işin doğası gereği hasta güvenliğini sağlamada ve geliştirmede hayati bir rol oynamaktadır. Hasta güvenliği kültürünün incelendiği bir çalışmada; öğrenme ve sürekli iyileştirme, hastane yönetiminin desteği, süpervizör/yönetici beklentileri, tıbbi hatalar hakkında geribildirim ve iletişim, ekip çalışmasının hasta güvenliği kültürünün başlıca belirleyicileri olarak bulunmuştur. Hasta güvenliği kültürünün geliştirilmesi için bu yönleri geliştirmeye odaklanan uygulama ve sistemlerin geliştirilmesi önerilmiştir (Ammouri ve ark., 2015). 13 2.6.2 Ekip Çalışması Hasta güvenliği yetkinliklerinden biri olan ekip çalışması; hasta güvenliğini, bakım kalitesini ve sağlık sonuçlarını en üst düzeye çıkarmak için ekip içinde ve ekipler arasında ekip çalışmasını optimize etmek olarak tanımlanmaktadır. Güvenli ve etkili bakım, hasta ve ailelerin eşit ortaklar olarak yer aldığı, temel bakım ekibi, acil durum ekibi, yönetim ve yardımcı ve destek hizmet ekibi gibi çok ekipli bir sistemin koordineli faaliyetlerini içerir (Canadian Patient Safety Institute,2020). Simdiki zamanda saglik hizmetleri denildiginde odak noktasi hasta olan hemsirelik uygulamalarinda pozitif yonlu hasta neticelerini elde etmede ekip calismasinin temel ilkeler arasinda oldugu gorulmektedir. Saglik profesyonellerinin ekip calismasi yeteneklerini ilerletmek önemlidir (Saygılı ve ark, 2020). Hasta guvenliginin onemli gorulen unsurlarindan biri olan ekip calismasi JCI’nın 2017 yıllık raporunda, istenmeyen olayların %60’ından fazlasının birincil kök nedeninin ekip çalışması ve iş birliğindeki iletişim hatalarından kaynaklandığı vurgulanmıştır. Etkili iletişim tekniklerinin yetersiz kullanımı, ekip ici bilgi transferinde hatalara neden olmaktir. İyi bir ekip calismasinin hasta bakım kalitesini ve hasta guvenligini olumlu yönde etkiledigini, hastanın hastanede yatiş süresini azalttığı belirtilmektedir (Korkmaz 2015). 2.6.3 İletişim İletişim, güvenli hasta bakımının sağlanması için kritik öneme sahiptir. İletişim hataları ve klinik bilgilerin yetersiz veya yetersiz dokümantasyonu tıbbi hatalara, yanlış tanıya, uygun olmayan tedaviye ve yetersiz bakım sonuçlarına neden olabilir (NSW Health Care Complaints Commission, 2016). İletişim sorunları, sağlık sistemiyle ilgili şikayetlerin altında yatan en yaygın faktörlerden biri olarak tanımlanmaktadır (NSW Health Care Complaints Commission, 2016). Yetersiz 14 iletişimin tıbbi hatalarda önemli bir faktör olduğu ve sağlık hizmetlerinde üstesinden gelinmesi gereken ciddi bir zorluk olduğu kabul edilmektedir. Sağlık kurumlarında hasta güvenliğini geliştirmek için, iletişime bağlı olumsuz olayların azaltılmasına yönelik etkin iletişimi geliştirmeye odaklanılması önerilmektedir (Burgener, 2020). Literatürde, etkili iletişim saygı, empati, güven, anlayış, dürüstlük ve bakımda süreklilik ve işbirlikçi yaklaşımla ilişkilendirilir (Iedema ve ark., 2019). Hasta güvenliği iletişim yetkinliklerini artırmak için; etkili sözlü ve sözlü olmayan iletişim tekniklerinin, etkili klinik kayıt sisteminin, hasta güvenliğini tehdit eden yüksek riskleri önlemek için kanıta dayalı hasta eğitim materyalleri, acil ve kritik durumlar için yapılandırılmış iletişim yaklaşımlarının kullanılması ve güvenli iletişimi desteklemek ve güvenli hasta bakımını sağlamak için teknolojinin (örn. e- sağlık kayıtları, karar destek sistemleri, elektronik order sistemleri vb) kullanılması önerilmektedir (Canadian Patient Safety Institute,2020). 2.6.4 Güvenlik Risklerinin Yönetimi Güvenlik riskleri, hem hastalar hem de sağlık profesyonelleri için güvenlik risklerinin tanımlanmasını, değerlendirilmesini, azaltılmasını kapsayan geniş bir kavramdır. Sağlık profesyonellerinin hasta güvenliği tehditlerini tespit etmek, riske göre hareket etmek ve dinamik karmaşık durumlarda kaliteyi iyileştirmek için klinik uygulamaların yanı sıra sistem tabanlı faaliyetlerde yetkinliğe ihtiyaç duyarlar. Bu yetkinlikler, ekip çalışması, risk yönetimi ve kalite iyileştirme yöntemleri bilgisini içerir. Bu becerileri öğrenerek ve uygulayarak hasta ggüvenliğini tehdit eden riskleri önleyerek hasta bakım sonuçlarını geliştirebilirler (Canadian Patient Safety Institute,2020). Amerika Birleşik Devletlerinde Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Kurumu (National Institute for Occupational Safety and Health= NIOSH), sağlıklı ve güvenli 15 bir hastane ortamını “işin yürütülmesi ile ilgili olarak oluşan ve sağlığa zarar veren fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik, mekanik tehlikelerin, tehlike ve risklere bağlı meslek hastalıkları ve iş kazalarının olmaması durumu” olarak tanımlamıştır (Öztürk ve ark., 2012) Sağlık hizmetlerinin en önemli odak noktasi karmaşık yapısı olan insan- hastadır. Sağlık profesyonelleri hastalara-insana hizmet sunarken ilk önce ‘zarar vermeme’ ilkesini benimseyerek hastalara yaklaşırlar. Sağlık hizmetini diğer hizmet sektörlerinden daha önemli olmasının sebebi, hataların geri döndürülemez olması ve bireyin yaşamını ve sağlığını etkilemesidir. İlk olarak, Amerikan Hastaneler Birliği (American Hospital Association -AHA) rehberliğinde risk yönetiminin sağlik sektörüne uygulanabilirliğine yönelik çalışmalar başlatılmıştır. AHA risk yönetiminin riskleri tanımlayan, değerlendiren ve finansal kayıplara karşı nasıl önlem alınacağını amaçlayan bir birim olduğu ve tıbbi hata krizlerine karşı anahtar çözümün risk yönetimi olduğunu duyurmuştur. Risk yaratan durumlarla basa çıkılırken amaç, hasta güvenliğinde tehlike yaratan faktörleri önceden belirleme, nedenlerini, yaşanan hataların yogulunluğunu belirleme, değerlendirme ve yaşanacak yanliş durumlara engel olmak için sağlık ekibinin sıkı ve düzenli bir sistem oluşturmaktadır (Burcu 2008). Hasta ve çalışan güvenliğinin sağlanması kapsamında riskli alanların belirlenerek kuruma ait süreçlerin güvenirliğinin sağlanması için öncelikle hastanenin risk haritasının çıkarılması gerekmektedir. Risk analizinin yapılması için aşağıda belirtilen basamakların gerçekleştirilmesi gerekmektedir (Gülnür Gül ve ark.). 1. Adım: Tehlikenin tanınması 2. Adım: Ortaya çıkan risklerin belirlenmesi 16 3. Adım: Ortaya çıkan risklerin 5x5 matriksinde değerlendirilmesi 4. Adım: Tespit edilen risklerin azaltılması için eyleme geçilmesi 5. Adım: Artık risklerin değerlendirilmesi 6. Adım: Risk kayıtlarının tutulması 7. Adım: İzleme ve Tekrar 2.6.5 İnsan ve Çevre Faktörlerini Anlama Hasta güvenliği, insan faktörleri ve sistem mühendisliği dahil olmak üzere birçok alanda bilgi ve beceri gerektirir (Carayon ve ark. 2014). İnsan ve çevre faktörlerini anlama, hasta güvenliğini optimize etmek için insanlar (bireyler, sağlık hizmeti sağlayıcıları, hastalar, aile üyeleri ve ekipler) ve diğer sistem faktörleri (görevler, araçlar/teknolojiler, organizasyonel, çevresel) arasındaki etkileşimi yönetmek olarak tanımlanır. İnsan faktörlerinin belirlenmesinde, insanların sistemler, araçlar, süreçler ve cihazlarla nasıl etkileşime geçtiği incelenir. Bireysel insan faktörlerinin (hastalar, aile ve sağlık hizmeti sağlayıcıları) ve kararları şekillendiren çevresel veya çevresel faktörlerin anlaşılması, önyargıları tanımaya ve karar verme sürecini iyileştirmeye yardımcı olur (Canadian Patient Safety Institute,2020). İnsan faktörleri, insanlar ile etkileşim içinde oldukları sistemler arasındaki ilişkiyi hataları en aza indirmek, verimliliği, yaratıcılığı, üretlenliği ve iş doyumunu artırmaya ve iyileştirmeye odaklanarak inceler. İnsan faktörleri, işyerinin, hataların meydana gelme olasılığını ve meydana geldiklerinde etkilerini en aza indirecek şekilde tasarlanması ve düzenlenmesi gerektiğini kabul eder (World Health Organization, 2009). İnsan ve çevresel faktörlerin en uygun hale getirilmesi (optimize edilmesi), tüm sağlık profesyonelleri için temel bir güvenlik yetkinliğidir, performansın artmasını sağlar. İnsan ve çevresel faktörler yetkinlikleri için; bireylerin 17 performanslarını etkileyen bireysel ve çevresel faktörlerin tanımlanması, karar alma süreçlerinde eleştirel düşünme becerilerinin kullanılması, teknolojinin hasta güvenliği üzerindeki etkisinin tartışılması ve insan faktörlerinin, hasta güvenliğini artırmak, tehlikeleri önlemek ve azaltmak için çeşitli sistem öğelerine entegre bir şekilde düşünülmesi önerilmektedir (Canadian Patient Safety Institute,2020). 2.6.6 Hasta Güvenliği Olaylarının Tanınması ve Bildirilmesi Dünya Sağlık Örgütü (WHO), hasta güvenliği olayını, bir hastaya gereksiz zarar verebilecek veya zarar veren bir olay olarak tanımlamaktadır. Hasta güvenliği olayları 3 tipte açıklanmıştır. Bunlar. 1.Ramak kala (Near miss): Hastaya ulaşmayan bir olay (örneğin, bir ünite kanın yanlış hastaya takılması ancak hatanın transfüzyon başlamadan önce fark edilmesi); 2. Zarar vermeme olayı (No harm incident): Bir olayın hastaya ulaştığı, ancak hastaya zarar vermediği bir olay (örneğin, bir ünite kanın yanlış hastaya transfüzyonu yapılmış olması ancak yan etki gelişmemesi); 3. Zararlı/Olumsuz olay (Harmful incident-advers incident): Bir hastaya zarar veren bir olay (örneğin, yanlış hastaya kan transfüzyonu yapıldı ve hasta hemolitik reaksiyondan öldü) (World Health Organization, 2009). Hasta güvenliği olaylarının tanınması ve bildirilmesi yetkinlik alanı, hasta güvenliğini tehdit eden olayların tanınmasını, raporlanmasını, tıbbi hataların azaltılmasında uygun ve etkili yöntemlerin kullanılmasını kapsamaktadır (Canadian Patient Safety Institute, 2020). DSÖ, advers olayların raporlanmasına yönelik yayınladığı bir kılavuzda, Uluslararası Hasta Güvenliği Sınıflaması (International Classification for Patient Safety) kavramsal çerçevesi geliştirmiştir. Bu çerçeve, hasta güvenliği alanının kapsamlı bir şekilde anlaşılmasını ve riskin tanımlanmasını, 18 önlenmesini, tespit edilmesini, riskin azaltılmasını, olay kurtarma ve sistem esnekliğini vurgulayan sürekli iyileştirme döngüsünü içermektedir. Bu kavramsal çerçeve.; olay tipi, hasta sonuçları, hasta özellikleri, olayın özellikleri, katkıda bulunan faktörler, organizasyonel sonuçlar, tespit belirleme), hafifletici nedenler, iyileştirici girişimler, riski azaltmak için alınan önlemleri içermektedir (World Health Organization, 2019.). Bu çerçeve ile Uluslararası Hastalık Sınıflandırmasının (ICD-11) 11. Revizyonu ile hasta güvenliği olayları kayıt altına alınabilmektedir (World Health Organization. (2020). Hasta güvenliği olaylarının tanınması ve bildirilmesine yönelik; hasta güvenliği olaylarının ve tiplerinin (ramak kala, zarar vermeme, zarar verme) tanınması ve her tipe uygun girişimlerin tanımlanması, hasta güvenliği olaylarından etkilenen hastalar ve ailelerin gereksinimlerini karşılamak için iletişim kurulması, hasta güvenliği olaylarının bildirilmesi, hasta güvenliği olaylarını raporlama sürecinin tanımlanması, hasta güvenliği olaylarının eleştirisel olarak değerlendirilmesi ve öğrenme çıktılarının belirlenmesi, bir hasta güvenliği olayına dahil olmanın duygusal stresiyle profesyonel ve yapıcı bir şekilde başa çıkılması, kurumdaki yöneticilerin hasta güvenliği olayına karışan hastaları, aileleri ve sağlık sağlayıcılarını desteklemesi önerilmektedir (Canadian Patient Safety Institute, 2020). 19 Bölüm 3 GEREÇ VE YÖNTEM 3.1 Araştırmanın Tipi Bu araştırma; tanımlayıcı- kesitsel araştırma tasarımına uygun olarak yapıldı. 3.2 Araştırmanın Yeri ve Zamanı Araştırma, KKTC’de Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Bölümü’nde eğitim alan üçüncü ve dördüncü sınıf öğrencileri ile yürütüldü. KKTC’de iki devlet üniversitesi ve dört özel üniversitede hemşirelik eğitimi sürdürülmektedir. Araştırma verileri online veri toplama yöntemi ile araştırmanın uygulanmasına izin veren üç üniversiteden toplandı. Araştırma kapsamına alınan üniversitelerden biri dışında diğer hemşirelik bölümü eğitim müfredatında hasta güvenliğine yönelik hemşirelik yaklaşımları ve hasta güvenliği ilkeleri, hemşirenin rolü, ayrı bir ders olarak yer almamakla birlikte, özellikle birinci, ikinci sınıfta hemşirelik ana derslerinin ders konusu olarak yer almaktadır. Sadece bir üniversitenin eğitim müfredatında Hasta Güvenliği ayrı bir ders olarak yürütülmektedir. Bununla birlikte hemşirelik eğitiminin tüm klinik uygulamalarında hasta güvenliği uygulamalarına da yer verilmektedir. Araştırma, Şubat- Mayıs 2021 tarihleri arasında yürütüldü. 3.3 Evren ve Örneklem Araştırmanın evrenini, KKTC de Hemşirelik Bölümünde eğitim alan üçüncü ve dördüncü sınıf öğrenciler oluşturdu. Araştırmada öğrencilerin hasta güvenliği bilgisi ve yetkinliklerini değerlendirmek için kullanılan ölçek eğitimlerini yeni tamamlayan ya da tamamlamaya yaklaşan öğrenciler ve sağlık profesyonelleri için 20 tasarlandığı ve 3.ve 4. Sınıf öğrencilerinin daha fazla klinik ortamda bulunduklarından dolayı araştırma kapsamına 3. ve 4. Sınıf hemşirelik öğrencileri dahil edildi. Araştırma da örneklem seçimine gidilmeyip, örnekleme dahil edilme kriterlerine uyan, araştırmaya katılmayı kabul eden 301 öğrenciye ulaşıldı. Yedi öğrencinin anketleri eksik olduğu için çıkarıldı ve örnekleme 294 öğrenci dahil edildi. Örnekleme kabul edilme kriterleri; • Araştırmaya katılmaya gönüllü olma, • Hemşirelik Bölümü üçüncü ve dördüncü sınıf öğrencisi olma • Eğitimlerini yeni tamamlayan ya da tamamlamaya yaklaşan öğrenciler 3.4 Araştırma Değişkenleri Bağımlı Değişkenler: Araştırmanın bağımlı değişkenleri hasta güvenliği bilgisi ve yetkinlikleri puan ortalamaları Bağımsız Değişkenler: Araştırmanın bağımsız değişkenleri; öğrencilerin tanıtıcı özellikleridir (öğrencinin sınıfı, klinik eğitime çıkma süresi, hasta güvenliğine ilişkin eğitim alma durumu vb.) 3.5 Verilerin Toplanmasında Kullanılan Araçlar Araştırma verileri, “Öğrencilerin Tanıtıcı Özellikleri” formu ve Taşkıran ve ark. tarafından geliştirilen (2020) “Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği; H-PEPSSTR ile toplandı. 3.5.1 Hastaların Tanıtıcı ve Klinik Özellikler Formu (Ek- 1) Tanıtıcı ve Klinik Özellikler Formu araştırmacılar tarafından literatür doğrultusunda hazırlanmış olup; tanıtıcı özellikler kapsamında; yaş, cinsiyet, eğitim görülen üniversite, eğitim gördüğü sınıf, klinik uygulamaya çıkma süresi, hasta güvenliğine ilişkin eğitim alma, hasta güvenliğini tehdit eden durum/olayla 21 karşılaşma, hemşire olarak çalışma durumunu içeren sekiz sorudan oluştu (Amilia ve Nurmalia, 2020; Ginsburg ve ark. 2012; Taskiran ve ark., 2020; Stevanin ve ark. 2015; Usher ve ark. 2017). 3.5.2 Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (H- PEPSSTR) (Ek-2) Ginsburg ve arkadaşları (2012) tarafından geliştirilmiştir. Türkçe uyarlaması ise Taskiran ve arkadaşları (2020) tarafından yapılmıştır. H-PEPSS(Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği), hasta güvenliğinin sosyo- kültürel yönlerine odaklandığından, eğitimlerini yeni tamamlayan ya da tamamlamaya yaklaşan öğrenciler ve sağlık profesyonelleri için tasarlanmıştır (Ginsburg et al., 2012). Ölçek, sağlık profesyonelleri ve öğrencilerin hasta güvenliğine ilişkin bilgi ve yeterliliğini ölçmek için öz bildirime dayalı olarak tasarlanan iki ana boyut, altı alt boyut, 23 maddeden oluşmaktadır: orijinal ölçeğin alt boyutları ve Cronbach alfa değerleri ve bu çalışmada elde edilen cronbach alfa değerleri aşağıda belirtilmiştir. Tablo 1: Ölçeğin Alt Boyutları ve Cronbach Alfa Değerleri Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği Alt Boyutları Madde Sayısı ve Cronbach α Güvenirlik Katsayıları Alt Boyutlar Madde Sayısı Orijinal Ölçek Cronbach α Güvenirlik Katsayıları Bu Araştırmada Cronbach α Güvenirlik Katsayıları Klinik Sınıf Klinik Sınıf Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma 6 0,95 0.93 0,843 0,827 Etkili iletişim 3 0,93 0.91 0,835 0,860 Güvenlik risklerinin yönetimi 3 0,91 0.94 0,858 0,879 İnsan ve çevre faktörlerini anlama 3 0,90 0.88 0,764 0,828 *Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma 4 0,92 0.93 0,835 0,830 22 *Güvenlik kültürü (madde,) 4 0,91 0.92 0,830 0,845 Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (H- PEPSSTR) 23 0,97 0,97 0,954 0,955 H-PEPSSTR iki ana alt boyuttan oluşmaktadır. Bu ana alt boyutlar “Sınıf” ve “Klinik ortam”dır. Araç, katılımcıların sınıfta geliştirilen hasta güvenliği bilgisine ilişkin algılarını ve klinik ortamda eğitim deneyiminde geliştirilen hasta güvenliği yeterliliğine ilişkin algılarını ölçmektedir. Ölçeğin bütününde ve alt boyutlarda madde toplam puan ortalamaları kullanılmaktadır. H-PEPSSTR’nin her bir maddesi “Kesinlikle katılmıyorum-1 puan” ve “Kesinlikle katılıyorum-5 puan” olarak beşli Likert şeklinde değerlendirilmektedir. H-PEPSSTR’den genelinden ve alt boyutlarından en az 1 en fazla 5 puan alınmaktadır. Ölçekte ters puanlanan ifade yoktur ve “bilmiyorum” seçeneğini işaretleyen katılımcıların yanıtları“missing veri” olarak atanarak puanlanabilir veya “bilmiyorum” seçeneğini “0” olarak puanlanır fakat bu maddenin hükmü olmadığı için madde toplam puan ortalaması hesaplanırken toplam puan altıya değil beşe bölünür. Ölçeğin iki ana alt boyutunun toplam puanları farklı hesaplanmaktadır. Ölçeğin “sınıf” boyutu ve alt boyutlarından alınan puan yükseldikçe, katılımcıların (hemşirelik öğrencileri, yeni mezun hemşireler, sağlık profesyonelleri) sınıf ortamında geliştirilen hasta güvenliği bilgisi algıları yükselmektedir. Ölçeğin “klinik ortam” boyutu ve alt boyutlarından alınan puan yükseldikçe, katılımcıların (hemşirelik öğrencileri, yeni mezun hemşireler, sağlık profesyonelleri) klinik ortamda geliştirilen hasta güvenliği yeterliliği algıları yükselmektedir. H-PEPSSTR’nin çok boyutlu bir ölçek olması nedeniyle, iki ana boyut ve alt boyut puan ortalamaları ayrı ayrı değerlendirmekte ve ölçek toplam puan ortalaması üzerinden herhangi bir değerlendirme yapılmamaktadır (Taşkıran ve ark.2020). 23 3.6 Veri Toplama Süreci Araştırmanın verilerinin toplanması online veri toplama formu (Google Forms) ile gerçekleştirildi. Araştırmanın verilerinin toplanması için ilgili üniversitelerin hemşirelik bölüm başkanları ile görüşülerek veri toplama formu linki gönderilmiş ve üçüncü ve dördüncü sınıf hemşirelik öğrencileri ile paylaşılmıştır. Online veri toplam formu linki araştırmaya dahil edilme kriterlerine uyan öğrencilerin mail adreslerine, sınıf gruplarına gönderilmiştir. Anket formunda aydınlatılmış onam formuna onay veren öğrenciler anketleri yanıtlamıştır. 3.7 Araştırma Zaman Çizelgesi Araştırma zaman çizelgesi Şekil- 1’de verildi. 3.8 Verilerin değerlendirilmesi Araştırmada öğrencilerden toplanan verilerin istatistiki analizinde Statistical Package for Social Sciences (SPSS) 25.0 yazılımı kullanıldı. Öğrencilerin sosyo- demografik özelliklerine göre dağılımı frekans analiziyle belirlendi, Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Sınıf ve Klinik) puanlarına ilişkin tanımlayıcı istatistikler verildi. Araştırmada kullanılan hipotez testlerinin belirlenmesinde öncelikle Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Sınıf ve Klinik) puanlarının normal dağılıma uyma durumu Kolmogorov- Smirnov testiyle incelendi ve normal dağılım göstermediği belirlendi. Buna göre araştırma hipotezleri nonparametrik testler ile test edildi. İki kategoriden oluşan değişkenler Mann-Whitney U testi, 2’en fazla kategoriden oluşan değişkenlerin analizinde Kruskal-Wallis H testi kullanıldı. Araştırmada kabul edilen anlamlılık düzeyi (p değeri) <0.05’dir. 24 3.9 Araştırmanın Sınırlılıkları Bu araştırmanın bazı sınırlılıkları vardı. Araştırma sonuçları, araştırma verilerinin toplandığı hemşirelik öğrencilerine genellenebilir. Diğer bir sınırlılığımız pandemi döneminde hemşirelik eğitiminin online sürdürülmesi, verilerin online veri toplama yöntemi ile toplanması ve online veri toplama nedeniyle öğrenci katılımlarının düşük olmasıdır. 3.10 Araştırmanın Etik Boyutu: Araştırmada kullanılan Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği geçerlik ve güvenirliğini çalışan öğretim elemanından e mail yolu ile yazılı izin alınmıştır (Ek-3). Doğu Akdeniz Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği kurulundan (Ek-4) ve araştırmaya katılan öğrencilerden Online veri toplama formunda, anket sorularına başlamadan önce Bilgilendirilmiş Gönüllü Olur Formu ile izin alındı (Ek-5). 25 3.11 Araştırmanın Uygulama Planı ve Araştırma Zaman Takvimi Şekil 1: Araştırma Uygulama Akış Listesi Araştırmanın Planlanması Haziran-Ekim 2020 Tez Önerisine Sunulması Ekim 2020 Etik Kurul İzninin Alınması Kasım 2020 Kurum İzinlerinin Alınması Aralık 2020- Ocak 2021 Verilerin Toplanması Mart - Eylül 2021 Tez raporunun yazılması Eylül 2021- Ocak 2022 Tez savunması Şubat 2022 26 Bölüm 4 BULGULAR Tablo 2: Öğrencilerin Sosyo-Demografik Özelliklerine Göre Dağılımı (n=294) Sayı (n) Yüzde (%) Yaş grubu 20-21 yaş 83 28,23 22-23 yaş 164 55,78 24 yaş ve üzeri 47 15,99 Cinsiyet Kadın 185 62,93 Erkek 109 37,07 Sınıf 3. Sınıf 155 52,72 4. Sınıf 139 47,28 Klinik uygulamaya çıkma süresi 1-2 dönem 129 43,88 3-4 dönem 107 36,39 5 dönem ve üzeri 58 19,73 Hasta güvenliğine ilişkin ders dışında herhangi bir eğitim programına katılma Katılmayan 170 57,82 Katılan 124 42,18 Hemşire olarak çalışma Çalışmayan 252 85,71 Çalışan 42 14,29 Ailede / yakın çevrenizde hasta güvenliğini tehdit eden bir durum / olay yaşama Yaşamayan 287 97,62 Yaşayan 7 2,38 Araştırmaya dahil edilen hemşirelik öğrencilerinin tanıtıcı özelliklerine göre dağılımı Tablo 1’de verildi. Araştırmaya dahil edilen öğrencilerin %55,78’inin 22-23 yaş arası, %62,93’ünün kadın, %52,72’sinin 3. sınıf olduğu görüldü. Katılımcı öğrencilerin %43,88’inin 1-2 dönem klinik uygulamaya çıktığı, %85,71’inin hemşire 27 olarak çalışmadığı ve %97,62’sinin ailesinde veya yakın çevresinde hasta güvenliğini tehdit eden bir durum veya olayı yaşamadığı belirlendi. Tablo 3: Öğrencilerin Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği Sınıf ve Klinik Puan Ortalamalarının Karşılaştırılması (N=294) Sınıf Klinik Alt Boyutlar 𝒙 s 𝒙 s Z p Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma 4,00 0,61 4,05 0,59 -1,131 0,258 Etkili iletişim 4,26 0,69 4,21 0,65 -2,395 0,017* Güvenlik risklerinin yönetimi 4,06 0,73 4,12 0,68 -1,435 0,151 İnsan ve çevre faktörlerini anlama 4,00 0,71 4,02 0,67 -0,313 0,754 Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma 3,99 0,69 4,06 0,63 -2,000 0,046* Güvenlik kültürü 4,02 0,65 4,03 0,64 -0,243 0,808 Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (H-PEPSSTR) 4,04 0,58 4,07 0,55 -1,397 0,162 *p<0,05 Z Öğrencilerin Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Sınıf) puan ortalamalarının sınıf ve klinik alt boyutlarına göre karşılaştırmaları Tablo 2’de verildi. Öğrencilerin, H-PEPSSTR ölçeği genelinde klinik ortam puan ortalaması 4,07 ±0,55, sınıf puan ortalaması 4,04±0,58 bulundu. Öğrencilerin sınıfta en yüksek, etkili iletişim alt boyut puan ortalaması 4,26±0,69, en düşük, Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma alt boyut puan ortalaması 3,99±0,69 olduğu saptandı. Klinik ortamda, en yüksek Etkili iletişim alt boyut puan ortalaması 4,21±0,65, en düşük Güvenlik kültürü alt boyut puan ortalaması 4,03±0,64 olduğu saptandı. 28 Öğrencilerin H-PEPSSTR ölçeği alt boyutlarından Etkili iletişim ve Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma alt boyutlarından aldıkları sınıf ve klinik ortam puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu saptandı (p<0,05). Öğrencilerin Etkili iletişim sınıf puanları, klinik puanlarına göre yüksek, Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma sınıf puanları ise klinik puanlarına göre düşük bulundu. Tablo 4: Öğrencilerin Yaş Grubuna Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Sınıf) Puan Ortalamalarının Karşılaştırılması (n=294) Yaş grubu n ?̅? s M SO X2** p Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma 20-21 yaş 83 3,98 0,69 4,00 148,42 0,022 0,989 22-23 yaş 164 4,03 0,54 4,00 147,43 24 yaş ve üzeri 47 3,95 0,70 4,00 146,12 Etkili iletişim 20-21 yaş 83 4,14 0,85 4,00 137,78 2,878 0,237 22-23 yaş 164 4,33 0,58 4,33 154,78 24 yaş ve üzeri 47 4,19 0,69 4,33 139,26 Güvenlik risklerinin yönetimi 20-21 yaş 83 4,06 0,83 4,00 149,45 0,255 0,880 22-23 yaş 164 4,08 0,69 4,00 148,07 24 yaş ve üzeri 47 4,01 0,70 4,00 142,06 İnsan ve çevre faktörlerini anlama 20-21 yaş 83 4,05 0,76 4,00 154,37 1,316 0,518 22-23 yaş 164 4,01 0,69 4,00 147,02 24 yaş ve üzeri 47 3,91 0,68 4,00 137,03 Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma 20-21 yaş 83 4,05 0,77 4,00 157,66 2,142 0,343 22-23 yaş 164 3,98 0,65 4,00 145,57 24 yaş ve üzeri 47 3,91 0,69 4,00 136,31 Güvenlik kültürü 20-21 yaş 83 4,05 0,76 4,00 152,57 0,441 0,802 22-23 yaş 164 4,01 0,58 4,00 145,16 24 yaş ve üzeri 47 3,99 0,64 4,00 146,73 Sağlık Profesyonellerinin 20-21 yaş 83 4,05 0,68 4,04 152,34 0,737 0,692 22-23 yaş 164 4,06 0,51 4,09 147,48 29 Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği 24 yaş ve üzeri 47 3,99 0,60 4,00 139,02 *p<0,05 **Kruskal-Wallis testi Öğrencilerin yaşlarına göre H-PEPSSTR Ölçeği (Sınıf) puanlarının karşılaştırılması Tablo 3’te verildi. Öğrencilerin yaş grubuna göre H-PEPSSTR (Sınıf) ölçeği genel puanları ve ölçeğe ait alt boyut puanlarının istatistiksel anlamlı bir fark saptanmadı (p>0,05). Yaş gruplarına bakılmaksızın katılımcıların H-PEPSSTR ölçek genel ve alt boyutlardan benzer puanlar aldıkları saptandı. Tablo 5: Öğrencilerin Cinsiyetine Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Sınıf) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) Cinsiyet n ?̅? s M SO Z** p Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma Kadın 185 4,03 0,59 4,00 150,67 -0,840 0,401 Erkek 109 3,96 0,64 4,00 142,11 Etkili iletişim Kadın 185 4,32 0,68 4,33 155,99 -2,291 0,022* Erkek 109 4,15 0,68 4,00 133,09 Güvenlik risklerinin Yönetimi Kadın 185 4,09 0,75 4,00 151,86 -1,172 0,241 Erkek 109 4,01 0,71 4,00 140,11 İnsan ve çevre faktörlerini anlama Kadın 185 4,06 0,70 4,00 154,29 -1,822 0,068 Erkek 109 3,90 0,71 4,00 135,98 Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma Kadın 185 4,05 0,70 4,00 157,07 -2,550 0,011* Erkek 109 3,88 0,66 4,00 131,25 Güvenlik kültürü Kadın 185 4,06 0,61 4,00 150,46 -0,793 0,428 Erkek 109 3,94 0,70 4,00 142,48 Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği Kadın 185 4,09 0,57 4,09 153,49 -1,574 0,116 Erkek 109 3,97 0,59 4,04 137,34 *p<0,05 **Mann Whitney U Öğrencilerin cinsiyetine göre H-PEPSSTR Ölçeği (Sınıf) puanlarının karşılaştırılması Tablo 4’te verildi. Araştırmaya katılan öğrencilerin cinsiyetlerine 30 göre Etkili iletişim ve Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde fark olduğu belirlendi (p<0,05). Kadın öğrencilerin Etkili iletişim ve Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma puanları, erkek öğrencilerin puanlarından istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulundu. Tablo 6: Öğrencilerin Sınıfına Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Sınıf) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) Alt Boyutlar Sınıf n ?̅? s M SO Z** p Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma 3. Sınıf 155 3,94 0,59 4,00 137,18 -2,213 0,027* 4. Sınıf 139 4,08 0,62 4,00 159,00 Etkili iletişim 3. Sınıf 155 4,15 0,71 4,00 132,34 -3,315 0,001* 4. Sınıf 139 4,38 0,64 4,33 164,40 Güvenlik risklerinin Yönetimi 3. Sınıf 155 3,98 0,77 4,00 138,35 -1,995 0,046* 4. Sınıf 139 4,15 0,68 4,00 157,70 İnsan ve çevre faktörlerini anlama 3. Sınıf 155 3,89 0,72 4,00 134,08 -2,920 0,004* 4. Sınıf 139 4,13 0,67 4,00 162,46 Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma 3. Sınıf 155 3,93 0,70 4,00 139,65 -1,695 0,090 4. Sınıf 139 4,06 0,67 4,00 156,26 Güvenlik kültürü 3. Sınıf 155 3,94 0,64 4,00 135,96 -2,509 0,012* 4. Sınıf 139 4,10 0,65 4,00 160,37 Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği 3. Sınıf 155 3,96 0,58 4,00 134,07 -2,862 0,004* 4. Sınıf 139 4,13 0,57 4,13 162,48 *p<0,05. **Mann Whitney U Öğrencilerin sınıfına göre H-PEPSSTR (Sınıf) Ölçeği puanlarının karşılaştırılması Tablo 5’te verildi. Araştırmada öğrencilerin sınıf düzeyine göre H- PEPSSTR (Sınıf) Ölçeği genel puanları ve ölçeğin alt boyutları olan Diğer sağlık 31 çalışanları ile ekip halinde çalışma, Etkili iletişim, Güvenlik risklerinin yönetimi, İnsan ve çevre faktörlerini anlama, ile Güvenlik kültürü alt boyutlarından aldıkları puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark vardır (p<0,05). 4. Sınıf olan öğrencilerin ölçek genel puanları ve Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma, Etkili iletişim, Güvenlik risklerinin yönetimi, İnsan ve çevre faktörlerini anlama ve Güvenlik kültürü puanları, 3. sınıf öğrencilerinin puanlarından, istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulundu. Tablo 7: Öğrencilerin Klinik Uygulamaya Çıkma Süresine Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Sınıf) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) Süre n ?̅? s M SO X2** p Fark Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma 1-2 dönem 129 3,97 0,61 4,00 143,19 1,165 0,558 3-4 dönem 107 4,02 0,58 4,00 147,22 5 ve üzeri 58 4,05 0,67 4,08 157,59 Etkili iletişim 1-2 dönem 129 4,12 0,74 4,00 129,87 10,529 0,005* 1-2 3-4 dönem 107 4,36 0,59 4,33 159,73 1-3 5 ve üzeri 58 4,36 0,68 4,50 164,15 Güvenlik risklerinin yönetimi 1-2 dönem 129 3,89 0,76 4,00 125,90 15,804 0,000* 1-2 3-4 dönem 107 4,23 0,64 4,00 166,76 1-3 5 ve üzeri 58 4,14 0,74 4,00 160,02 İnsan ve çevre faktörlerini anlama 1-2 dönem 129 3,89 0,72 4,00 133,18 6,811 0,033* 1-2 3-4 dönem 107 4,09 0,66 4,00 158,57 1-3 5 ve üzeri 58 4,10 0,74 4,00 158,92 Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma 1-2 dönem 129 3,84 0,70 4,00 126,60 16,883 0,000* 1-2 3-4 dönem 107 4,16 0,61 4,25 171,60 5 ve üzeri 58 3,99 0,75 4,00 149,51 Güvenlik kültürü 1-2 dönem 129 3,90 0,65 4,00 128,58 11,887 0,003* 1-2 3-4 dönem 107 4,10 0,60 4,00 161,71 1-3 5 ve üzeri 58 4,12 0,69 4,00 163,36 32 Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği 1-2 dönem 129 3,93 0,59 4,00 127,59 12,640 0,002* 1-2 3-4 dönem 107 4,14 0,52 4,17 163,81 1-3 5 ve üzeri 58 4,11 0,61 4,17 161,68 *p<0,05 ** Kruskal-Wallis testi Öğrencilerin klinik uygulamaya çıkma süresine göre H-PEPSSTR ölçeği (Sınıf) puanları Tablo 6’da karşılaştırıldı. Araştırmaya katılan öğrencilerin klinik uygulamaya çıkma süresine göre Etkili iletişim, Güvenlik risklerinin yönetimi, İnsan ve çevre faktörlerini anlama, Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma, Güvenlik kültürü ve H-PEPSSTR ölçeğinin genel puanlarında istatistiksel olarak anlamlı fark belirlendi (p<0,05). Klinik uygulamaya 3-4 dönem çıkan öğrencilerin H-PEPSSTR ölçeğinin alt boyut puanları ve ölçek geneli puanları, klinik uygulamaya 1-2 dönem çıkanların puanlarından istatistiksel olarak anlamlı ve yüksek ve klinik uygulamaya 5 ve üzerinde çıkmış olan öğrencilerin Etkili iletişim, Güvenlik risklerinin yönetimi, İnsan ve çevre faktörlerini anlama, Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma, Güvenlik kültürü ve H-PEPSSTR ölçeği genel puanları, klinik uygulamaya 1-2 dönem çıkan öğrencilerin puanlarından yüksek bulundu ve istatistiksel olarak anlamlıdır. 33 Tablo 8: Öğrencilerin Hasta Güvenliğine İlişkin Ders Dışında Herhangi Bir Eğitim Programına Katılma Durumuna Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Sınıf) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) Katılma durumu n ?̅? s M SO Z** P Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma Katılmayan 170 3,99 0,59 4,00 143,57 -0,935 0,350 Katılan 124 4,02 0,64 4,00 152,89 Etkili iletişim Katılmayan 170 4,27 0,65 4,33 147,65 -0,036 0,972 Katılan 124 4,23 0,74 4,33 147,30 Güvenlik risklerinin yönetimi Katılmayan 170 4,01 0,68 4,00 137,07 -2,522 0,012* Katılan 124 4,13 0,80 4,00 161,80 İnsan ve çevre faktörlerini anlama Katılmayan 170 3,99 0,65 4,00 142,88 -1,114 0,265 Katılan 124 4,02 0,78 4,00 153,83 Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma Katılmayan 170 3,91 0,65 4,00 131,80 -3,759 0,000* Katılan 124 4,10 0,73 4,00 169,02 Güvenlik kültürü Katılmayan 170 4,01 0,58 4,00 141,15 -1,530 0,126 Katılan 124 4,02 0,73 4,00 156,20 Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği Katılmayan 170 4,02 0,53 4,00 138,28 -2,179 0,029* Katılan 124 4,08 0,64 4,13 160,15 *p<0,05. **Mann Whitney U Öğrencilerin hasta güvenliğine ilişkin ders dışında herhangi bir eğitim programına katılma durumuna göre H-PEPSSTR ölçeği (Sınıf) puanları Tablo 7’de karşılaştırılmıştır. Araştırma kapsamına dahil edilen öğrencilerin hasta güvenliğine ilişkin ders dışında herhangi bir eğitim programına katılma durumlarına göre H-PEPSSTR ölçeği genel puanları ve Güvenlik risklerinin yönetimi ile Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma alt boyut puan ortalamaları istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,05). Hasta güvenliğine ilişkin ders dışında herhangi bir eğitim programına katılan öğrencilerin 34 H-PEPSSTR ölçeği alt boyutlardan ve H-PEPSSTR ölçeği genelinden almış oldukları puanlar daha yüksektir ve aralarındaki fark anlamlıdır. Tablo 9: Öğrencilerin Ailede / Yakın Çevrenizde Hasta Güvenliğini Tehdit Eden Bir Durum / Olay Yaşama Durumuna Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Sınıf) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) Yaşama Durumu n 𝒙 s M SO Z** P Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma Yaşamayan 287 3,99 0,61 4,00 145,38 -2,756 0,006* Yaşayan 7 4,55 0,39 4,50 234,36 Etkili iletişim Yaşamayan 287 4,25 0,69 4,33 145,97 -2,031 0,042* Yaşayan 7 4,71 0,36 4,67 210,29 Güvenlik risklerinin yönetimi Yaşamayan 287 4,05 0,73 4,00 145,70 -2,381 0,017* Yaşayan 7 4,62 0,36 4,67 221,36 İnsan ve çevre faktörlerini anlama Yaşamayan 287 3,99 0,71 4,00 145,79 -2,260 0,024* Yaşayan 7 4,52 0,47 4,33 217,71 Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma Yaşamayan 287 3,97 0,69 4,00 145,23 -2,977 0,003* Yaşayan 7 4,68 0,35 4,75 240,71 Güvenlik kültürü Yaşamayan 287 4,00 0,65 4,00 145,79 -2,251 0,024* Yaşayan 7 4,50 0,50 4,75 217,50 Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (H-PEPSSTR) Yaşamayan 287 4,03 0,58 4,04 145,01 -3,219 0,001* Yaşayan 7 4,59 0,19 4,57 249,64 *p<0,05 **Mann Whitney U Öğrencilerin Ailede/yakın çevrenizde hasta güvenliğini tehdit eden bir durum/olay yaşama durumuna göre H-PEPSSTR ölçeği (Sınıf) puanları Tablo 8’de karşılaştırıldı. Araştırmaya dahil edilen öğrencilerin Ailede/yakın çevrenizde hasta güvenliğini tehdit eden bir durum / olay yaşama durumuna göre H-PEPSSTR ölçeği 35 puanları ve ölçeğe ait alt boyutlardan alınan puanların istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptandı (p<0,05). Ailesinde veya yakın çevresinde hasta güvenliğini tehdit eden bir durum veya olay yaşayan katılımcıların H-PEPSSTR ölçeği genel puanları ve ölçeğe ait tüm alt boyutlardan almış oldukları puan ortalaması, söz konusu durumu yaşamayan katılımcıların puan ortalamasından istatistiksel olarak anlamlıdır. Tablo 10: Öğrencilerin Hemşire Olarak Çalışma Durumuna Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Sınıf) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) Çalışma n 𝒙 s M SO Z** p Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma Çalışmayan 252 3,97 0,58 4,00 142,53 -2,473 0,013* Çalışan 42 4,19 0,75 4,17 177,32 Etkili iletişim Çalışmayan 252 4,24 0,68 4,17 145,66 -0,931 0,352 Çalışan 42 4,33 0,71 4,50 158,51 Güvenlik risklerinin yönetimi Çalışmayan 252 4,04 0,73 4,00 143,92 -1,812 0,070 Çalışan 42 4,21 0,74 4,33 169,00 İnsan ve çevre faktörlerini anlama Çalışmayan 252 3,96 0,69 4,00 141,99 -2,781 0,005* Çalışan 42 4,25 0,76 4,17 180,56 Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma Çalışmayan 252 3,96 0,68 4,00 143,97 -1,768 0,077 Çalışan 42 4,16 0,75 4,00 168,68 Güvenlik kültürü Çalışmayan 252 3,99 0,61 4,00 142,49 -2,525 0,012* Çalışan 42 4,17 0,82 4,25 177,54 Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (H-PEPSSTR) Çalışmayan 252 4,02 0,55 4,04 142,79 -2,327 0,020* Çalışan 42 4,21 0,70 4,22 175,75 *p<0,05. ** Mann Whitney U Öğrencilerin hemşire olarak çalışma durumuna göre H-PEPSSTR ölçeği (Sınıf) puanları Tablo 9’da karşılaştırıldı. Öğrencilerin hemşire olarak çalışma durumuna göre H-PEPSSTR ölçeği genel puanları ve Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma, İnsan ve çevre faktörlerini anlama ve Güvenlik kültürü puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde fark olduğu belirlendi (p<0,05). Hemşire olarak çalışan öğrencilerin Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma, İnsan ve çevre faktörlerini anlama ve Güvenlik kültürü puanları ile H-PEPSSTR ölçeği genel 36 puanları, hemşire olarak çalışmayan öğrencilerin puanları istatistiksel olarak anlamlıdır. Tablo 11: Öğrencilerin Yaş Grubuna Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Klinik) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) Yaş grubu n 𝒙 s M SO X2** p* Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma 20-21 yaş 83 4,01 0,73 4,00 141,86 1,786 0,336 22-23 yaş 164 4,01 0,53 4,00 142,01 24 yaş ve üzeri 47 4,23 0,47 4,00 176,62 Etkili iletişim 20-21 yaş 83 4,12 0,76 4,00 138,93 1,364 0,506 22-23 yaş 164 4,24 0,60 4,00 151,80 24 yaş ve üzeri 47 4,22 0,57 4,00 147,62 Güvenlik risklerinin yönetimi 20-21 yaş 83 4,02 0,83 4,00 141,69 0,791 0,673 22-23 yaş 164 4,14 0,65 4,00 148,37 24 yaş ve üzeri 47 4,21 0,49 4,00 154,72 İnsan ve çevre faktörlerini anlama 20-21 yaş 83 4,00 0,77 4,00 146,55 0,046 0,977 22-23 yaş 164 4,04 0,62 4,00 147,33 24 yaş ve üzeri 47 4,01 0,63 4,00 149,76 Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma 20-21 yaş 83 4,02 0,78 4,00 143,57 0,256 0,880 22-23 yaş 164 4,08 0,59 4,00 149,10 24 yaş ve üzeri 47 4,09 0,46 4,00 148,86 Güvenlik kültürü 20-21 yaş 83 3,98 0,77 4,00 142,60 1,029 0,598 22-23 yaş 164 4,03 0,58 4,00 147,00 24 yaş ve üzeri 47 4,12 0,56 4,00 157,89 Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği 20-21 yaş 83 4,02 0,68 4,00 139,08 1,859 0,395 22-23 yaş 164 4,08 0,50 4,04 148,15 24 yaş ve üzeri 47 4,15 0,44 4,00 160,09 *p<0,05. **Kruskal-Wallis Araştırmaya dahil edilen hemşirelik öğrencilerinin yaş grubuna göre H- PEPSSTR ölçeği (Klinik) puan ortalamalarının karşılaştırılması Tablo 10’de verildi. Öğrencilerin yaş grubuna göre H-PEPSSTR ölçeği genel puanları ve ölçeğe ait alt boyutlar olan Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma, Etkili iletişim, Güvenlik risklerinin yönetimi, İnsan ve çevre faktörlerini anlama, Beklenmedik 37 olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma ile Güvenlik kültürü puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde fark olmadığı belirlendi (p>0,05). Katılımcıların yaşlarından kaynaklanan puan farkı istatistiksel olarak anlamlı düzeyde değildir. Tablo 12: Öğrencilerin Cinsiyetine Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Klinik) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) Cinsiyet n 𝒙 s M SO Z** P Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma Kadın 185 4,10 0,56 4,00 152,69 -1,387 0,166 Erkek 109 3,95 0,62 4,00 138,69 Etkili iletişim Kadın 185 4,27 0,59 4,00 153,80 -1,720 0,086 Erkek 109 4,09 0,72 4,00 136,81 Güvenlik risklerinin Yönetimi Kadın 185 4,17 0,67 4,00 154,09 -1,785 0,074 Erkek 109 4,03 0,71 4,00 136,31 İnsan ve çevre faktörlerini anlama Kadın 185 4,07 0,60 4,00 151,15 -0,983 0,326 Erkek 109 3,93 0,76 4,00 141,31 Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma Kadın 185 4,15 0,59 4,00 159,29 -3,150 0,002* Erkek 109 3,91 0,66 4,00 127,50 Güvenlik kültürü Kadın 185 4,08 0,59 4,00 152,12 -1,241 0,215 Erkek 109 3,95 0,71 4,00 139,66 Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği Kadın 185 4,13 0,50 4,04 154,06 -1,727 0,084 Erkek 109 3,97 0,61 4,00 136,36 *p<0,05. **Mann Whitney U Öğrencilerin cinsiyetine göre H-PEPSSTR ölçeği (Klinik) puanlarının karşılaştırılması Tablo 11’de verildi. Araştırmaya katılan öğrencilerin cinsiyetlerine göre Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma puanları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,05). Kadınların Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya 38 çıkarma puanları, erkeklerin puanlarından istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksektir. Tablo 13: Öğrencilerin Sınıfına Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Klinik) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) Sınıf n 𝒙 s M SO Z** p Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma 3. Sınıf 155 3,98 0,60 4,00 135,82 -2,530 0,011* 4. Sınıf 139 4,13 0,57 4,00 160,53 Etkili iletişim 3. Sınıf 155 4,11 0,66 4,00 135,80 -2,589 0,010* 4. Sınıf 139 4,31 0,61 4,00 160,55 Güvenlik risklerinin yönetimi 3. Sınıf 155 4,03 0,73 4,00 138,67 -1,937 0,053 4. Sınıf 139 4,21 0,62 4,00 157,35 İnsan ve çevre faktörlerini anlama 3. Sınıf 155 3,93 0,70 4,00 135,96 -2,521 0,012* 4. Sınıf 139 4,12 0,61 4,00 160,37 Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma 3. Sınıf 155 4,00 0,65 4,00 139,37 -1,760 0,078 4. Sınıf 139 4,13 0,60 4,00 156,56 Güvenlik kültürü 3. Sınıf 155 3,93 0,65 4,00 131,59 -3,463 0,001* 4. Sınıf 139 4,15 0,60 4,00 165,24 Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği 3. Sınıf 155 3,99 0,56 4,00 132,80 -3,136 0,002* 4. Sınıf 139 4,17 0,52 4,09 163,89 *p<0,05 **Mann Whitney U Öğrencilerin sınıfına göre H-PEPSSTR ölçeği (Klinik) puanlarının karşılaştırılması Tablo 12’te verildi. Öğrencilerin sınıfına göre H-PEPSSTR genel puanı ve ölçek alt boyutları olan Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma, Etkili iletişim, İnsan ve çevre faktörlerini anlama ve Güvenlik kültürü alt boyut puanları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,05). 4. sınıf olan katılımcıların ölçek genel puanları ve Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma, Etkili iletişim, İnsan ve çevre faktörlerini anlama ve Güvenlik kültürü alt 39 boyutlarından almış oldukları puanlar, 3. Sınıfta olanların puanlarının düşük olduğu, istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptandı. Tablo 14: Öğrencilerin Klinik Uygulamaya Çıkma Süresi Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Klinik) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) Süre n ?̅? s M SO X2** p Fark Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma 1-2 dönem 129 3,97 0,61 4,00 136,50 5,386 0,068 3-4 dönem 107 4,07 0,56 4,00 150,43 5 ve üzeri 58 4,17 0,55 4,08 166,58 Etkili iletişim 1-2 dönem 129 4,08 0,67 4,00 130,17 10,837 0,004* 1-2 3-4 dönem 107 4,27 0,61 4,33 157,64 1-3 5 ve üzeri 58 4,36 0,62 4,50 167,34 Güvenlik risklerinin yönetimi 1-2 dönem 129 3,93 0,71 4,00 123,82 19,141 0,000* 1-2 3-4 dönem 107 4,27 0,64 4,33 168,16 1-3 5 ve üzeri 58 4,23 0,60 4,33 162,06 İnsan ve çevre faktörlerini anlama 1-2 dönem 129 3,93 0,68 4,00 134,00 6,518 0,038* 1-3 3-4 dönem 107 4,06 0,68 4,00 154,98 5 ve üzeri 58 4,16 0,61 4,00 163,74 Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma 1-2 dönem 129 3,93 0,65 4,00 128,91 11,615 0,003* 1-2 3-4 dönem 107 4,17 0,58 4,00 164,43 1-3 5 ve üzeri 58 4,17 0,61 4,00 157,60 Güvenlik kültürü 1-2 dönem 129 3,93 0,65 4,00 132,00 8,810 0,012* 1-3 3-4 dönem 107 4,07 0,62 4,00 155,29 5 ve üzeri 58 4,17 0,61 4,00 167,60 Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği 1-2 dönem 129 3,96 0,58 3,96 125,72 15,221 0,000* 1-2 3-4 dönem 107 4,14 0,52 4,13 163,05 1-3 5 ve üzeri 58 4,20 0,49 4,15 167,24 *p<0,05 ** Kruskal-Wallis Öğrencilerin klinik uygulamaya çıkma süresine göre H-PEPSSTR ölçeği (Klinik) puanlarının karşılaştırılması Tablo 13’te verildi. Öğrencilerin klinik uygulamaya çıkma süresine göre Etkili iletişim, Güvenlik risklerinin yönetimi, İnsan ve çevre faktörlerini anlama, Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma, Güvenlik kültürü ve H-PEPSSTR ölçeği genel 40 puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde fark olduğu saptandı (p<0,05). Katılımcı öğrencilerden Klinik uygulamaya 1-2 dönem çıkanların Etkili iletişim, Güvenlik risklerinin yönetimi, Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma alt boyutları ve H-PEPSSTR ölçeği genel puanları, klinik uygulamaya 3-4 dönem çıkan ve klinik uygulamaya 5 dönemden daha fazla çıkan öğrencilerin puanlarından istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşük bulundu. Katılımcı öğrencilerden 5 dönem ve daha fazla klinik uygulamaya çıkanların İnsan ve çevre faktörlerini anlama puanları ve Güvenlik kültürü puanları, klinik uygulamaya 1-2 dönem çıkanların puanlarından istatistiksel olarak anlamlı olduğu belirlendi. Tablo 15: Öğrencilerin Hasta Güvenliğine Ilişkin Ders Dışında Herhangi Bir Eğitim Programına Katılma Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Klinik) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) Katılma durumu n 𝒙 s M SO Z** p Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma Katılmayan 170 4,05 0,60 4,00 146,64 -0,207 0,836 Katılan 124 4,04 0,57 4,00 148,68 Etkili iletişim Katılmayan 170 4,23 0,64 4,00 149,17 -0,411 0,681 Katılan 124 4,18 0,65 4,00 145,21 Güvenlik risklerinin yönetimi Katılmayan 170 4,02 0,66 4,00 132,91 -3,549 0,000* Katılan 124 4,25 0,70 4,33 167,50 İnsan ve çevre faktörlerini anlama Katılmayan 170 3,97 0,65 4,00 137,61 -2,395 0,017* Katılan 124 4,10 0,69 4,00 161,06 Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma Katılmayan 170 4,00 0,63 4,00 134,06 -3,229 0,001* Katılan 124 4,16 0,61 4,00 165,93 Güvenlik kültürü Katılmayan 170 4,00 0,64 4,00 140,66 -1,650 0,099 Katılan 124 4,07 0,63 4,00 156,87 Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği Katılmayan 170 4,04 0,54 4,00 136,52 -2,596 0,009* Katılan 124 4,12 0,56 4,17 162,55 *p<0,05. **Mann Whitney U Öğrencilerin hasta güvenliğine ilişkin ders dışında herhangi bir eğitim programına katılma durumlarına göre H-PEPSSTR ölçeği (Klinik) 41 puanlarının karşılaştırılması Tablo 14’te verildi. Öğrencilerin hasta güvenliğine ilişkin ders dışında herhangi bir eğitim programına katılma durumlarına göre H- PEPSSTR ölçeği genel puanları ve Güvenlik risklerinin yönetimi, İnsan ve çevre faktörlerini anlama ve Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma puanlarının istatistiksel olarak anlamlı olduğu belirlendi (p<0,05). Hasta güvenliğine ilişkin ders dışında herhangi bir eğitim programına katılan öğrencilerin alt boyutlardan ve ölçeğin genelinden aldıkları puanların başka eğitim programına katılmayanların puanlarından istatistiksel olarak anlamlıdır. Tablo 16: Öğrencilerin Ailede / Yakın Çevrenizde Hasta Güvenliğini Tehdit Eden Bir Durum / Olay Yaşama Durumuna Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Klinik) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) Yaşama durumu n 𝒙 s M SO Z** p Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma Yaşamayan 287 4,03 0,58 4,00 145,03 -3,244 0,001* Yaşayan 7 4,69 0,30 4,83 248,79 Etkili iletişim Yaşamayan 287 4,20 0,65 4,00 146,56 -1,264 0,206 Yaşayan 7 4,48 0,42 4,33 186,14 Güvenlik risklerinin yönetimi Yaşamayan 287 4,10 0,69 4,00 145,94 -2,075 0,038* Yaşayan 7 4,57 0,37 4,67 211,43 İnsan ve çevre faktörlerini anlama Yaşamayan 287 4,01 0,67 4,00 146,39 -1,472 0,141 Yaşayan 7 4,38 0,52 4,33 193,07 Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma Yaşamayan 287 4,05 0,63 4,00 145,57 -2,531 0,011* Yaşayan 7 4,61 0,38 4,75 226,50 Güvenlik kültürü Yaşamayan 287 4,02 0,64 4,00 145,64 -2,452 0,014* Yaşayan 7 4,57 0,43 4,75 223,64 Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (H-PEPSSTR) Yaşamayan 287 4,06 0,55 4,00 145,34 -2,797 0,005* Yaşayan 7 4,57 0,34 4,52 236,14 *p<0,05. **Mann Whitney U Öğrencilerin Ailede / yakın çevrenizde hasta güvenliğini tehdit eden bir durum / olay yaşama durumuna göre H-PEPSSTR ölçeği (Klinik) puanlarının 42 karşılaştırılması Tablo 15’da verildi. Araştırmaya dahil olan öğrencilerin Ailede/yakın çevrenizde hasta güvenliğini tehdit eden bir durum/olay yaşama durumuna göre H-PEPSSTR ölçeği genel puanları ve Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma, Güvenlik risklerinin yönetimi, Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma ve Güvenlik kültürü alt boyut puanlarının istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptandı (p<0,05). Ailesinde veya yakın çevresinde hasta güvenliğini tehdit eden bir durum veya olay yaşayan katılımcıların ölçek genel puanları ve Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma, Güvenlik risklerinin yönetimi, Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma ve Güvenlik kültürü alt boyutlarından aldıkları puanlar, söz konusu durumu yaşamayan katılımcıların puanları istatistiksel olarak anlamlıdır. Tablo 17: Öğrencilerin Hemşire Olarak Çalışma Durumuna Göre Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (Klinik) Puanlarının Karşılaştırılması (n=294) Çalışma n 𝒙 s M SO Z** p Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma Çalışmayan 252 4,00 0,59 4,00 141,11 -3,209 0,001* Çalışan 42 4,32 0,51 4,33 185,82 Etkili iletişim Çalışmayan 252 4,17 0,66 4,00 143,05 -2,286 0,022* Çalışan 42 4,43 0,53 4,67 174,23 Güvenlik risklerinin yönetimi Çalışmayan 252 4,08 0,69 4,00 143,38 -2,100 0,036* Çalışan 42 4,33 0,57 4,33 172,25 İnsan ve çevre faktörlerini anlama Çalışmayan 252 3,97 0,68 4,00 141,49 -3,042 0,002* Çalışan 42 4,30 0,54 4,17 183,54 Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma Çalışmayan 252 4,03 0,64 4,00 143,12 -2,199 0,028* Çalışan 42 4,28 0,55 4,00 173,76 Güvenlik kültürü Çalışmayan 252 3,98 0,64 4,00 141,03 -3,267 0,001* Çalışan 42 4,32 0,58 4,25 186,31 Sağlık Profesyonellerinin Çalışmayan 252 4,03 0,55 4,00 141,51 -2,962 0,003* 43 Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği (H-PEPSSTR) Çalışan 42 4,33 0,49 4,30 183,42 *p<0,05 **Mann Whitney U Öğrencilerin hemşire olarak çalışma durumuna göre H-PEPSSTR ölçeği (Klinik) puanlarının karşılaştırılması Tablo 16’de verildi. Öğrencilerin hemşire olarak çalışma durumuna göre H-PEPSSTR ölçeği genel puanları ve ölçeğe ait alt boyutlardan aldıkları puanlar istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,05). Hemşire olarak çalışan öğrencilerin Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma, Etkili iletişim, Güvenlik risklerinin yönetimi, İnsan ve çevre faktörlerini anlama, Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma, Güvenlik kültürü puanları ve ölçek genel puanları, hemşire olarak çalışmayan öğrencilerin puanlarından istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulundu. 44 Bölüm 5 TARTIŞMA Bu araştırmada, hemşirelik öğrencilerinin sınıfta geliştirilen hasta güvenliği bilgisi ve klinik ortamda eğitim deneyiminde geliştirilen yeterliliklerine ilişkin algılarının incelenmesi amacı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmadan elde edilen sonuçların hemşirelik öğrencilerinde hasta güvenliği bilgi ve yeterliliğinin sınıf ve klinik ortamda ne düzeyde olduğunu öğrenmekle birlikte geliştirilmesine yönelik katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Araştırma bulgularına göre öğrencilerin sınıf ortamında geliştirilen hasta güvenliği bilgisi ve klinik ortamda geliştirilen hasta güvenliği yeterlilik algılarının ortalamanın üstünde olduğu, hasta güvenliği bilgileri ile yeterlilik algılarının benzer olduğu saptandı (Tablo 2). Literatürde yapılan çalışmalar incelendiğinde öğrencilerin hasta güvenliği bilgisi ve yeterliliğinin düşük ya da orta düzeyde olduğu görülmektedir (Alguwez et al.,2019, Huang et al., 2020, Raymond et al., 2017, Stevanin et al., 2015, Suliman, 2019, Sümen et al., 2021, Usher et al., 2017). Öğrencilerin klinik ortamda geliştirdikleri hasta güvenliği yeterlilik algılarının sınıf ortamında geliştirilen hasta güvenliği bilgisine göre daha yüksek olduğu, klinik eğitimin hasta güvenliği yeterliliğinin geliştirilmesinde etkili olduğu söylenebilir. Bununla birlikte, hemşirelik müfredatında hasta güvenliği eğitiminin sınırlı olduğunu, müfredatın DSÖ (2011) hasta güvenliği eğitim müfredatı ve Kanada Hasta Güvenliği Enstitüsü tarafından geliştirilen hasta güvenliği yetkinlikleri çerçevesinde planlanmasına gereksinimi göstermektedir (Frank ve Brien, 2008). Hasta güvenliği 45 eğitim girişimlerinin tanımlandığı ve değerlendirildiği bir sistematik inceleme ve meta analizde de eğitim girişimlerinin bağımsız dersler ya da bir dersin içine entegre edilmiş konular olarak yer aldığı belirlenmiştir (Lee et al., 2021). Araştırma bulguları ve literatürden elde edilen bulgular doğrultusunda hemşirelik eğitim müfredatında hasta güvenliği ve yetkinliklerinin entegre edildiği kapsamlı bir çerçevenin benimsenmesine gereksinim açıktır. Araştırmada H-PEPSSTR ölçeği alt boyutlarından sınıf ve klinik ortamında en yüksek etkili iletişim alt boyut puan ortalaması olduğu, en düşük; sınıf ortamında beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma alt boyut puan ortalaması, klinik ortamda İnsan ve çevre faktörlerini anlama alt boyut puan ortalaması olduğu saptandı (Tablo 2). Öğrencilerin etkili iletişim bilginin ve yetkinlik algılarının yüksek olmasının literatürdeki diğer çalışmalarla uyumlu olduğu görülmekle birlikte (Huang et al., 2020; Suliman, 2019; Usher et al., 2018) hemşirelik eğitim müfredatında teorik eğitim ve klinik eğitimde iletişime daha önem verildiğini, ayrıca iletişim ve iletişim teknikleri derslerinin ayrı bir ders olarak yer almasının katkısı olduğu düşünülmektedir. Bunun yanında öğrencilerin H-PEPSSTR ölçeği alt boyutlarından Etkili iletişim alt boyutlarından aldıkları sınıf ve klinik ortam puanlarının anlamlı olduğu saptandı (p<0,05). Öğrencilerin Etkili iletişim sınıf ortamı puanlarının, klinik ortamı puanlarına göre yüksek olması eğitimde teori ve uygulama arasında boşluk olduğunu göstermektedir. Hemşire eğitimcilerin hasta güvenliği eğitimini klinik uygulamalara yansıtmada önemli rolleri vardır. Hemşirelik öğrencilerinin klinik ortamda hasta güvenliğinde etkili iletişim yetkinliklerini artırmaya yönelik girişimlerin (simülasyon, ekip çalışması, probleme dayalı öğrenme yöntemleri vb) planlanmasına gereksinim vardır (Sümen et al., 2021). 46 Bu araştırmada öğrencilerin sınıf ortamında Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma bilgilerinin, klinik yetkinliklerine göre düşük ve istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu saptandı (p<0,05) (Tablo 2). Huang ve ark. (2020), Olaf ve ark. (2018) ve Suliman (2019)’nın çalışmasında da öğrencilerin bu alt boyuttaki klinik yetkinlik algılarının daha yüksek olduğu saptanmıştır. Bu sonuçlar, öğrencilerin Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma bilgilerine klinik ortamda daha fazla güvendiklerini göstermektedir. Aynı zamanda klinik uygulama sırasında öğrenciler, hasta güvenliğini tehdit edecek tıbbi hatalara yönelik hem klinik hemşireleri hem de eğiticimler tarafından daha çok denetlenirler. Bunun öğrencilerin hasta güvenliğini tehdit eden tıbbi hataları tanımaya yetkinliklerini artırdığı düşünülmektedir. Bu da hasta güvenliği eğitiminin klinik eğitime daha fazla entegre edilmesinin önemini göstermektedir (Sullivan et al., 2009). İnsan ve çevre faktörlerini anlama, hasta güvenliğini optimize etmek için insanlar (bireyler, sağlık hizmeti sağlayıcıları, hastalar, aile üyeleri ve ekipler) ve diğer sistem faktörleri (görevler, araçlar/teknolojiler, organizasyonel, çevresel) arasındaki etkileşimi yönetmek olarak tanımlanır. İnsan ve çevresel faktörler yetkinlikleri için; bireylerin performanslarını etkileyen bireysel ve çevresel faktörlerin tanımlanması, karar alma süreçlerinde eleştirel düşünme becerilerinin kullanılması, teknolojinin hasta güvenliği üzerindeki etkisinin tartışılması önerilmektedir (Canadian Patient Safety Institute, 2020). Bu araştırmada, öğrencilerin klinik ortamda en düşük İnsan ve çevre faktörlerini anlama yetkinlik algısının olduğu saptandı (Tablo 2). Literatürde Huang ve ark. (2020)’nın çalışmasının aksine, öğrencilerin klinik ortamda insan ve çevre faktörlerini anlama yetkinlik düzeyinin düşük olduğu görülmektedir (Colet et al., 2015, Olaf ve ark. 47 2018, Sümen ve ark., 2021). Bu araştırmada İnsan ve çevre faktörlerini anlama yetkinlik algısının düşük olmasının nedeni, öğrencilerin klinik uygulama alanlarında rotasyon yapılması ve her bir klinikteki kalış süresinin kısa olması, ortamın ve kliniklerdeki kişi ve çevrenin sürekli değişmesinde, klinik ortamda İnsan ve çevre faktörlerini anlama yetkinliğinin yeterince ele alınmaması olduğu düşünülmektedir. Araştırmada, öğrencilerin sınıf ortamında ve klinik ortamda genel hasta güvenliği algısını etkileyen faktörler incelendiğinde, eğitim gördükleri sınıf düzeyine göre 4. Sınıf olan öğrencilerin hasta güvenliği algılarının 3. Sınıf öğrencilerine göre daha yüksek olduğu saptandı (p<0,05). Bu çalışmanın aksine Colet ve ark.(2015)’nın ve Tella ve ark. (2015)’nın çalışmasında öğrencilerin akademik düzeyi arttıkça algılanan hasta güvenliği düzeyinin azaldığı saptanmıştır. Yazarlar bunu öğrencilerin klinik eğitimi kapsayan derslerinin daha çok son sınıflarda olmasından kaynaklandığını bildirmişlerdir. Bu çalışmanın sonuçlarına benzer şekilde litaretürde akademik sınıf düzeyi arttıkça hasta güvenliği algısının arttığı çalışmalara da rastlanmaktadır (Alquwez et al., 2019, Toygar ve ark., 2020, Lukewich vd., 2015, Hwang ark, 2016). Bunun nedeni, öğrencilerin her bir akademik sınıf düzeyinde hasta güvenliğine yönelik konuların yer alması, hemşirelik dördüncü sınıfta intern uygulamalarının hasta güvenliği algılarını artırdığı düşünülmektdir. Öğrencilerin klinik uygulamaya çıkma süresine göre hasta güvenliği bilgisi ve yeterliliği algıları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulundu (p<0,05) (Tablo 6,13). Klinik uygulamaya 3-4 dönem çıkan öğrencilerin sınıf ortamında geliştirilen hasta güvenliği bilgisi 1-2 dönem ve 5 dönem çıkanlara göre daha yüksek bulundu. Bununla birlikte, öğrencilerin klinik uygulamaya çıkma süresi arttıkça klinik ortamda geliştirilen hasta güvenliği yeterliliklerinin de arttığı saptanmıştır. Öğrencilerin klinik uygulamada geçirdiği süre arttıkça hasta güvenliği bilgilerindeki 48 boşluklarının daha fazla farkında oldukları, klinik deneyim arttıkça hasta güvenliği hasta güvenliği uygulamalarında güvenin arttığı söylenebilir. Hasta güvenliği ölçeği alt boyut puan ortalamalarının (etkili iletişim, ekip halinde çalışma, güvenlik kültürü gibi) da klinik eğitim süresine göre arttığı göz önünde bulundurulursa hemşirelik eğitiminde öğretim elemanları ile klinik hemşireleri arasında işbirliğini artırmak hasta güvenliği eğitiminde teori ve uygulama arasındaki boşluğu kapatmada yardımcı olabilir. Huang ve ark. (2020)’nın çalışmasında da klinik uygulamaya çıkan öğrencilerin hasta güvenliği bilgisi ve yeterlilik algılarının daha yüksek olduğu belitilmiştir. Öğrencilerin hasta güvenliğine ilişkin ders dışında herhangi bir eğitim programına katılanların, sınıf ortamında geliştirilen hasta güvenliği bilgisi ve klinik ortamda geliştirilen hasta güvenliği yeterliliği algılarının katılmayanlarına göre daha yüksek ve aralarındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu bulundu (p<0,05) (Tablo 7,14). Öğrencilerin eğitim müfredatı dışında aldığı eğitimlerin hasta güvenlği bilgisi ve yeterlilik algılarını arttırdığı görülmektedir. Hwang ve ark (2016)’nın çalışmasında hemşirelik, tıp eğitimi alan öğrencilere yönelik düzenlediği bir günlük eğitim programının hasta güvenliği bilgisini arttığı saptanmıştır. Kim ve ark (2019)’nın ters yüz edilmiş öğrenme modeline dayalı hasta güvenliği dersinin hasta güvenliği bilgi ve yeterliliğini artırmada etkili olduğu saptanmıştır. Hasta güvenliği konusunda DSÖ’nün önerdiği eğitim içeriğine uygun bağımsız kursların da hasta güvenliği bilgi ve yeterliklerinin artırılmasında etkili olduğu belirtilmektedir (Lee ve ark.2021). Öğrencilerin ailede/yakın çevresinde hasta güvenliğini tehdit eden bir durum/olay yaşama durumunun sınıf ortamında geliştirilen hasta güvenliği bilgisi ve klinik ortamda geliştirilen hasta güvenliği yeterliliği algılarını etkilediği saptanmıştır 49 (Tablo 8,15). Hasta güvenliğini tehdit eden bir durum/olay yaşayan öğrencilerinin hasta güvenliği konusunda farkındalıklarının daha yüksek olduğu görülmektedir. Park ve ark (2019)’nın çalışmasında da hemşirelik öğrencilerinin hasta güvenliği yönetimini, hasta güvenliğini tehdit eden bir durum yaşama durumunun etkilediği belirlenmiştir. Öğrencilerden hemşire olarak çalışanların sınıf ortamında geliştirilen hasta güvenliği bilgisi ve klinik ortamda geliştirilen hasta güvenliği yeterliliği algılarının çalışmayanlara göre daha yüksek ve aralarındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu bulundu (p<0,05) (Tablo 9,16). Klinik uygulama deneyimi daha fazla olan ve hasta güvenliği uygulamalarını deneyimleyenlerin hasta güvenliği yeterliliklerinin daha fazla olduğu görülmektedir. Hemşire olarak çalışan öğrencilerin hasta güvenliği farkındalıklarının daha yüksek olduğu da söylenebilir. Hasta güvenliği, kaliteli sağlık bakımının sağlanması için kritik öneme sahiptir ve hemşirelik eğitiminin önemli bir bileşenidir (Sümen et al., 2021). Hemşirelik öğrencileri, hemşirelik bakımı kalite standartlarına dayalı olarak hasta güvenliğini sağlamada yetkin olmalıdır. Bu çalışmada hemşirelik öğrencilerinin sınıf ortamında geliştirilen hasta güvenliği bilgisi ve klinik ortamda geliştirilen hasta güvenliği yeterliliği algıları değerlendirilmiş ve öğrencilerin sınıf ortamında ve klinik ortamdaki hasta güvenliği yetkinlik algılarının benzer olduğu fakat, klinik ortamdaki hasta güvenliği yetkinlik algılarının sınıf ortamına göre daha fazla olduğu saptanmıştır. Öğrencilerin hasta güvenliği bilgi ve yetkinliklerini klinik otamda daha fazla kazandığı söylenebilir. Bununla birlikte hasta güvenliği bilgi ve yetkinlik algılarının, son sınıf öğrencilerinde, 3-4 dönem klinik uygulamaya çıkanlarda, ders dışında hasta güvenliğine yönelik eğitime katılanlarda, hasta güvenliğini tehdit eden bir durum / olay yaşayanlarda, hemşire olarak çalışanlarda daha yüksek olduğu 50 saptanmıştır. Bu araştırma ile Kuzey Kıbrısta hemşirelik eğitimi veren, araştırmaya katılan üniverstelerde hasta güvenliği eğitiminin değerlendirilmesine yönelik temel veri elde edilmiştir. Bu araştırma sonuçlarına göre hemşirelik eğitiminde hasta güvenliği müfredatının gözden geçirilmesi, hasta güvenliği bilgisi ve yeterlilik algılarını etkileyen faktörler gözönünene alınarak müfredatın içeriğinin değerlendirilmesi önerilir. 51 Bölüm 6 SONUÇ VE ÖNERİLER Hemşirelik öğrencilerinde sınıfta geliştirilen hasta güvenliği bilgisi ve klinik ortamda eğitim deneyiminde geliştirilen yeterliliklerine ilişkin algılarının incelenmesi amacı ile yapılan bu çalışmanın sonuçları aşağıda yer almaktadır. • Araştırmaya katılan hemşirelik öğrencilerinin %28,23’ünün 20-21 yaş arası, %55,78’inin 22-23 yaş arası ve %15,99’nun 24 yaş ve üzerinde olduğu, • %62,93’nun kadın olduğu, • Öğrencilerin %52,72’sinin 3. Sınıf olduğu, • Öğrencilerin %43,88’inin 1-2 dönem, %36,39’nun 3-4 dönem klinik uygulamaya çıkma süresinin olduğu, • Öğrencilerin, Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği klinik ortam puan ortalaması 4,07 ±0,55, sınıf ortam puan ortalaması 4,04±0 olduğu, • Öğrencilerin sınıfta en yüksek, etkili iletişim alt boyut puan ortalaması 4,26±0,69, en düşük, Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma alt boyut puan ortalaması 3,99±0,69 olduğu, • Klinik ortamda, en yüksek Etkili iletişim alt boyut puan ortalaması 4,21±0,65, en düşük Güvenlik kültürü alt boyut puan ortalaması 4,03±0,64 olduğu, 52 • Öğrencilerin H-PEPSSTR ölçeği alt boyutlarından Etkili iletişim ve Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma alt boyutlarından aldıkları sınıf ve klinik ortam puanları arasında anlamlı bir fark olduğu (p<0,05), • Öğrencilerin yaş grubuna göre H-PEPSSTR ölçeği genel puanları ve ölçeğe ait alt boyut puanlarına bakıldığında sınıf ve klinik ortam için alt boyut puanları arasında anlamlı fark bulunmadığı, • Öğrencilerin cinsiyetine göre H-PEPSSTR Ölçeği Sınıf ortamı için Kadın öğrencilerin Etkili iletişim ve Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma puanları, erkek öğrencilerin puanlarının istatistiksel olarak anlamlı olduğu, • Öğrencilerin cinsiyetine göre H-PEPSSTR ölçeği Klinik ortamı için Kadınların Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma puanları, erkeklerin puanlarından istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek olduğu, • Öğrencilerin klinik ve sınıf ortamına göre H-PEPSSTR Ölçeği puanlarının 4. Sınıf olan öğrencilerin ölçek genel puanları Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma, Etkili iletişim, Güvenlik risklerinin yönetimi, İnsan ve çevre faktörlerini anlama ve Güvenlik kültürü puanları, 3. Sınıf olan öğrencilerin puanlarından, istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek olduğu, • Hemşire olarak çalışan öğrencilerin klinik ve sınıf ortamında Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma, Etkili iletişim, Güvenlik risklerinin yönetimi, İnsan ve çevre faktörlerini anlama, Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma, Güvenlik 53 kültürü puanları ve ölçek genel puanları hemşire olarak çalışmayan öğrencilerin puanlarından istatistiksel olarak anlamlı olduğu, 6.1 Öneriler Araştırma bulgularından elde edilenler doğrultusunda; • Hemşirelik eğitiminde hasta güvenliği ders olarak müfredatta yer alması, • İçeriğin DSÖ ve diğer kılavuzlara göre düzenlenmesi ve yaygınlaştırılması • Öğrencilerin, sınıf ortamında Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma bilgisini, klinik ortamda İnsan ve çevre faktörlerini anlamaya yönelik eğitim stratejilerinin geliştirilmesi, • Öğrencilerin sınıf ve klinik ortamda hasta güvenliği bilgisi ve yeterlilikleri gözönüne alınarak eğitim içeriğinin yeniden düzenlenmesi ve sonuçlarının değerlendirilmesi önerilir. 54 KAYNAKLAR Alquwez, N., Cruz, J. P., Alshammari, F., Felemban, E. M., Almazan, J. U., Tumala, R. B., ... & Tork, H. M. (2019). A multi‐university assessment of patient safety competence during clinical training among baccalaureate nursing students: A cross‐sectional study. Journal of clinical nursing, 28(9-10), 1771-1781; American Association of Colleges of Nursing (2006). Hallmarks of quality and patient safety: Recommended baccalaureate competencies and curricular guidelines to ensure high-quality and safe patient care, Journal of Professional Nursing, 22(6), 329–330. Amilia, R., Nurmalia, D. (2020). A Comparison Of Patient Safety Competencies Between Clinical And Classroom Settings Among Nursing Students, Nurse Media Journal of Nursing,10(1). Ammouri, A. A., Tailakh, A. K., Muliira, J. K., Geethakrishnan, R., & Al Kindi, S. N. (2015). Patient safety culture among nurses. International nursing review, 62(1), 102-110.) Andermann, A., Ginsburg, L., Norton, P., Arora, N., Bates, D., Wu, A. (2011). Patient Safety Research Training and Education Expert Working Group of WHO Patient Safety, Core competencies for patient safety research: a cornerstone for global capacity strengthening, BMJ quality & safety, 20(1), 96-101). 55 Aslan, H., Karaca, A. (2014). Hemşirelik Hizmetlerinde Hasta Güvenliği Kültürünün Değerlendirilmesine Yönelik Bir Çalışma, Journal Of Health and Nursıng Management. Aspden P, Corrigan J, Wolcott J, et al., editors. Patient safety: achieving a new standard for care. Washington, DC: National Academies Press; 2004. Aytaç, S., Bayram, N., Dursun,S. (2010). Hasta Güvenliği Kültürü Üzerine Bir Uygulama , Sosyal Bilimler Yıl : 2010 Cilt :8 Sayı :1 Bayer, E., Çevik, G. (2019). Hemşirelerin Hasta Güvenliği Tutumlarının Hasta Güvenliği Kültürüne Etkisi, Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 22(3): 653-676. Bedgood, A. L., Mellott, S. (2018), The role of education in developing a culture of safety through the perceptions of undergraduate nursing students: An integrative literature review, Journal of Patient Safety. Bozkurt, S. (2019). Cerrahide Hasta Güvenliği: Cerrahi Ekibinin Güvenli Cerrahi Kontrol Listesini Uygularken Karşilaştığı Ramak Kala Olayların İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi. Burgener, A. M. (2020). Enhancing communication to improve patient safety and to increase patient satisfaction, The health care manager, 39(3), 128-132). 56 Canadian Patient Safety Institute. The Safety Competencies: Enhancing Patient Safety Across the Health Professions. 2nd Edition. Edmonton, Alberta; March 2020, Colet, P. C., Cruz, J. P., Cruz, C. P., Al-Otaibi, J., Qubeilat, H., & Alquwez, N. (2015). Patient safety competence of nursing students in Saudi Arabia: a self- reported survey. International journal of health sciences, 9(4), 418. Conceptual framework for the International Classification for Patient Safety, Version 1.1: final technical report. Geneva: World Health Organization; 2009.https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/70882/WHO_IER_PSP_2 010.2_eng.pdf;jsessionid=F1AE0291DE8936C3DC2043C762EC7986?sequence = Erişim Tarihi: 07 Ocak 2022 Çelik, A., Karaca, A. (2017). Hemşirelerde Ekip Çalışması ve Motivasyon Arasındaki İlişkinin ve Etkileyen Faktörlerin Değerlendirilmesi , Hemşirelikte Eğitim Ve Araştırma Dergisi, 14(4): 254-263. Çırpı,F., Merih Y., Kocabey, M. (2009). Hasta Güvenliğine Yönelik Hemşirelik Uygulamalarının Ve Hemşirelerin Bu Konudaki Görüşlerinin Belirlenmesi. Demirel, G., Akgün,Ö., Doğaner, A. (2010). İntörn Öğrencilerin Hasta Güvenliği Tutum ve Kültürlerinin Tıbbi Hata Durumlarına Etkisi , ACU Sağlık Bil Derg 2020; 11(2):276-283. Demirel ve ark 2010 57 Dimitriadou, M., Merkouris, A., Charalambous, A., Lemonidou, C., & Papastavrou, E. (2021). The knowledge about patient safety among undergraduate nurse students in Cyprus and Greece: a comparative study. BMC nursing, 20(1), 1-12. European Network for Patient Safety. (2010). A general guide for education and training in patient safety. Retrieved from http://www.eupatient.eu/ Documents/Projects/EUnetPaS/Guidelines_final_22%2006%202010. Pdf Frank, J. R., Brien, S. (2008). The safety competencies: Enhancing patient safety across the health professions, Canadian Patient Safety Institute. Ginsburg, L., Castel, E., Tregunno, D., Norton, P. G. (2012). The H-PEPSS: an instrument to measure health professionals' perceptions of patient safety competence at entry into practice, BMJ Quality & Safety, 21(8), 676-684. Gökdoğan F., Yorgun S. (2010). Sağlık Hizmetlerinde Hasta Güvenliği Ve Hemşireler , Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 13:2. Gül, G., Bol, P., Erbaycu, A. (2013). Hasta ve Çalışan Güvenliğinde Risk Yönetimi: Bir Eğitim Araştırma Hastanesi’nde Yapılan Risk Analizi ve İyileştirme, Sağlıkta Performans Ve Kalite Dergisi. Huang, F. F., Shen, X. Y., Chen, X. L., He, L. P., Huang, S. F., & Li, J. X. (2020). Self-reported confidence in patient safety competencies among Chinese nursing students: a multi-site cross-sectional survey. BMC medical education, 20(1), 1- 10; 58 Hwang, J., Young, T., Yoon, J.H., Park, Y., Park., Y.J., Lee, J.B. (2016). Patient safety competence for final-year health professional students: Perceptions of effectiveness of an interprofessional education course, Journal of Interprofessional Care, 30:6, 732-738. Iedema, R., Greenhalgh, T., Russell, J., Alexander, J., Amer-Sharif, K., Gardner, P., Wilkinson, L. (2019). Spoken communication and patient safety: a new direction for healthcare communication policy, research, education and practice?, BMJ open quality, 8(3), e000742.). Institute of Medicine. (2003). Health professions education: A bridge to quality. Washington, DC: National Academies Press. İnce, B. (2008). Hastanelerde Risk Yönetimi Ve Hemşirelik , Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksek Okulu Dergisi, 24 (3) : 73 -81. Jang., H., Lee., N. (2017). Patient safety competency and educational needs of nursing educators in South Korea , PLOS ONE. JCI, İnternational Patients Safety Goals, https://www.jointcommissioninternational.org/standards/international-patient- safety-goals/, Erişim Tarihi: 21 Ocak 2022. JCI, 2021 Karaca, A., Arslan,H. (2014). Hemşirelik Hizmetlerinde Hasta Güvenliği Kültürünün Değerlendirilmesine Yönelik Bir Çalışma , Sağlık Ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi, 1: (1) 9-18. 59 Kim,N.-Y.Nursing Students’ Informal Learning of Patient Safety Management Activities. Healthcare2021,9,1635. https:// doi.org/10.3390/healthcare9121635 Korkmaz, A. (2015), Hasta Güvenliğinde Sistem Hataları Ve Hemşirelik Yaklaşımı, Academia Accelerating the world's research. Korkmaz, A. (2018). Geçmişten Günümüze Hasta Güvenliği , İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Dergisi, ISSN: 2147-7892, Cilt 6 Sayı 1(2018)10-19. Langari, M., Tella., S., Smith., N., Turunen., H. (2017). Self-Assessment of Patient Safety Competence: A Questionnaire Survey of Final Year British and Finnish Pre-Registration Nursing Students , International Journal of Caring Sciences. Lee, S. E., Dahinten, V. S., Do, H. (2020). Patient safety education in pre- registration nursing programs in South Korea, International Nursing Review, 67, 512–518. Lee, S. E., Lee, M. H., Peters, A. B., Gwon, S. H. (2020). Assessment of patient safety and cultural competencies among senior baccalaureate nursing students, International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(12), 4225. Lee, S. E., Morse, B. L., Kim, N. W. (2021). Patient safety educational interventions: A systematic review with recommendations for nurse educators, Nursing Open. 60 Mansour, M. (2015). Factor analysis of nursing students’ perception of patient safety education, Nurse Education Today,35(1),32-37. NSW Health Care Complaints Commission. Annual report 2015–16. Sydney: HCCC; 2016 Nursing and Patient Safety. https://psnet.ahrq.gov/primer/nursing-and-patient-safety. 21 April, 2021. Erişim Tarihi, 07.Ocak 2022 Ovalı, F. (2010). Hasta Güvenliği Yaklaşımları, Sağlıkta Performans ve Kalite Dergisi, 33-43. Özdemir, F., Şahin, Z. (2015). Hemşirelerin Hasta Güvenliği Kültürü Algıları: Kars İli Örneği , Odu Tıp Dergisi (2015) 2: 139-144. Öztürk, H., Babacan, E., Anahar., E. Ö. (2012). Hastanede Çalışan Sağlık Personelinin İş Güvenliği, Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 1(4). Raymond J. M., Medves J. M., & Godfrey C. M. (2017). Baccalaureate nursing students’ confidence on patient safety. Journal of Nursing Education and Practice, 7(6), 56–64. Rebeschi, L. M. (2020). Perceived Patient Safety Competence of Baccalaureate Nursing Students: A Descriptive Comparative Study, SAGE Open Nursing. 61 Sandars J, Cook G. ABC of patient safety: John Wiley & Sons; 2009. Saygılı, M., Özer,Ö. (2020). Sağlık Çalışanlarında Ekip Çalışması Tutumlarının İncelenmesi, Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, Yıl: 2020, Cilt: 11, Sayı: 27, 444-454. Sherwood ve Zomorodi, 2014, A New Mindset for Quality and Safety: The QSEN Competencies Redefining Nurses’ Roles in Practice, nephrology Nursing Journal 2014;41 (1) :15-22 Sorra JS, Dyer N. Multilevel psychometric properties of the AHRQ hospital survey on patient safety culture. BMC Health Serv Res. 2010;10(1):199. https://doi.org/10.1186/1472-6963-10-199 Stevanin S., Bressan V., Bulfone G., Zanini A., Dante A., & Palese A. (2015). Knowledge and competence with patient safety as perceived by nursing students: The findings of a cross-sectional study. Nurse Education Today, 35(8), 926–934. Suliman, M. (2019). Measuring patient safety competence among nursing students in the classroom and clinical settings. Nursing education perspectives, 40(3), E3- E7. Sullivan, F.R. (2009). Risk and responsibility: A self-study of teaching in second life. Journal of Interactive Learning Research, 20(3), 337-357. 62 Sümen, A., Ünal, A., Aksoy, S. (2021). Nursing students' self-reported experiences and attitudes regarding patient safety: A cross-sectional study comparing the classroom and clinical settings, Australian College of Nursing. Svitlica, B. B., Šajnović, M., Simin, D., Ivetić, J., & Milutinović, D. (2021). Patient safety: Knowledge and attitudes of medical and nursing students: Cross- sectional study. Nurse Education in Practice, 53, 103089. Taskiran, G., Bacaksiz, F.E., Seren, A.K.H. (2020). Psychometric testing of the Turkish version of the Health Professional Education in Patient Safety Survey: H-PEPSSTR, Nurse Education in Practice. Tella, S., Liukka, M., Jamookeeah, D., Smith, N. J., Partanen, P., Turunen, H. (2014). What do nursing students learn about patient safety? An integrative literature review, Journal of Nursing Education, 53(1), 7-13). The Joint Commission. (2018). National patient safety golas effective january 2020: Hospiral accreditation program. https://www.jointcommission.org/standards/national-patient-safety- goals/hospital-2020-national-patient-safety-goals. Toygar, İ., Hançerlioğlu, S., Gacaner, S. (2020). Hemşirelik Öğrencilerinin Hasta Güvenliği Konusunda Bilgi Ve Yeterlilikleri, İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Dergisi, 8(3), 618-629. 63 Türkmen E , Baykal Ü , Seren Ş Ve Altuntaş S. (2011). Hasta Güvenliği Kültürü Ölçeği’nin Geliştirilmesi , Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 2011; 14: 4 Usher, K., Woods, C., Conway, J., Lea, J., Parker, V., Barrett, F., Jackson, D. (2018). Patient safety content and delivery in pre-registration nursing curricula: A national cross-sectional survey study, Nurse Education Today, 66, 82-89. Usher, K., Woods, C., Parmenter, G., Hutchinson, M., Mannix, J., Power, T., Jackson, D. (2017). Self-reported confidence in patient safety knowledge among Australian undergraduate nursing students: A multi-site cross-sectional survey study, International Journal of Nursing Studies, 71, 89-96. Vaismoradi, M., Tella, S., Logan, P., Khakurel, J., Vizcaya-Moreno F. (2020). Nurses’ Adherence to Patient Safety Principles: A Systematic Review, International Journal of Environmental Research and Public Health. World Health Organization The Conceptual Framework for the International Classification for Patient Safety, Version 1.1 Final Technical Report Technical Annex 2, WHO, Geneva, 2009 World Health Organization, Patient Safety: Making health care safer. Geneva: World Health Organization; 2017. Licence: CC BY-NC-SA 3.0 IGO.https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/255507/WHO-HIS- SDS2017.11eng.pdf;jsessionid=420232E83E6C40249F89DC2AA9358906?sequ ence=1 64 World Health Organization. (2010). Development of the core competencies for Patient Safety Research. Patient Safety Research Education and Training Working Group. Geneva: WHO). World Health Organization. (2011). Patient safety curriculum guide: Multi- professional edition. Retrieved from http://whqlibdoc.who.int/ publications/2011/9789241501958_eng.pdf World Health Organization. (2020). Patient safety incident reporting and learning systems: technical report and guidance. https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/334323/9786555261950-por.pdf Yönt, G. (2011). Hasta Güvenliği Kültürü, Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksek Okulu Dergisi 27 (1) : 77-82. 65 EKLER 66 Ek 1: Hemşirelik Öğrencilerinin Tanıtıcı Özellikler Formu 1. Yaşınız…… 2. Cinsiyetiniz….  Kadın Erkek 3. Üniversiteniz  Doğu Akdeniz Üniversitesi  Yakın Doğu Üniversitesi  Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi  Lefke Avrupa Üniversitesi  Girne Amerikan Üniversitesi  Girne Üniversitesi 4. Sınıfınız Üçüncü sınıf Dördüncü sınıf 5. Klinik uygulamaya çıkma süreniz? (Yaz stajları dahil olmak üzere dönem olarak belirtiniz. Örneğin; iki dönem, üç dönem vb) 6. Hasta güvenliğine ilişkin ders dışında herhangi bir eğitim programına katıldınız mı ? (kurs, konferans vb)… Evet ……… Belirtiniz: Hayır 7. Ailede / yakın çevrenizde hasta güvenliğini tehdit eden bir durum / olay yaşadınız mı? Evet Durum/ olayı belirtiniz……………… Hayır 8. Hemşire olarak çalışıyor musunuz? Evet Hayır 67 Ek 2: Sağlık Profesyonellerinin Eğitiminde Hasta Güvenliği Ölçeği H-PEPSSTR Hasta güvenliğini içeren belirli alanları öğrenme Burada altı alanda, hastaları güvende tutmayla ilgili konuları sorgulayacağız. Bu alanların her birinde öğrendiğiniz şeyler hakkında ne derece emin hissettiğinizi bilmek istiyoruz. Hem sınıfınızı hem de klinik ortam deneyimlerinizi düşünmenizi ve bunları ayrı ayrı değerlendirmenizi istiyoruz. K es in li k le K a tı lm ıy o ru m K a tı lm ıy o ru m K a ra rs ız ım K a tı lı y o ru m K es in li k le K a tı lı y o ru m B il m iy o ru m K es in li k le K a tı lm ıy o ru m K a tı lm ıy o ru m K a ra rs ız ım K a tı lı y o ru m K es in li k le K a tı lı y o ru m B il m iy o ru m SINIFTA KLİNİK ORTAMDA Diğer sağlık çalışanları ile ekip halinde çalışma: “Öğrendiklerim hakkında kendime güveniyorum … 1. Ekip dinamikleri ve otorite/güç farklılıkları ile ilgili 2. Meslekler arası çatışmanın yönetimi konusunda 3. Beklenmedik bir olay veya nerdeyse hatadan sonra ekip üyelerine bilgi verme ve onları desteklemede 4. Hastaları sağlık bakım ekibinin temel unsurlarından biri olarak görmede 5. Otoriteyi, liderliği ve karar vermeyi paylaşmada 6. Ekip üyelerini konuşmaları, sorgulamaları, meydan okumaları, savunmaları ve güvenlik sorunlarını çözmek amacıyla uygun şekilde sorumlu olmaları için teşvik etmede Etkili iletişim: “Öğrendiklerim hakkında kendime güveniyorum … 7. Hastalarla açık ve tutarlı iletişim kurarak hasta güvenliğini iyileştirmede 8. Diğer sağlık uzmanları ile etkili iletişim kurarak hasta güvenliğini artırmada 9. Beklenmedik olayları önlemek için etkili sözlü ve sözel olmayan iletişim becerilerini kullanmada 68 Güvenlik risklerinin yönetimi: “Öğrendiklerim hakkında kendime güveniyorum … 10. Güvenlik sorunlarının ortaya çıkabileceği rutin durumları tanımada 11. Güvenlik çözümlerinin belirlenmesi ve uygulanmasında 12. Yüksek riskli durumları ön görme ve yönetmede İnsan ve çevre faktörlerini anlama: “Öğrendiklerim hakkında kendime güveniyorum … 13. Yorgunluk gibi hasta güvenliğini etkileyen insan etkenlerinin rolü ile ilgili 14. Sağlık teknolojisinin güvenli uygulanmasında 15. İş akışı, ergonomi ve kaynaklar gibi hasta güvenliğini etkileyen çevresel etkenlerin rolü ile ilgili Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanıma, müdahale etme ve ortaya çıkarma: “Öğrendiklerim hakkında kendime güveniyorum … 16. Beklenmedik olayları ve neredeyse hataları tanımada 17. Hastalar ve diğerleri için anlık riskleri ele alarak zararı azaltmada 18. Hastaya beklenmedik bir olayı açıklamada 19. Tekrarlanmasını önlemek amacıyla zamanında olay analizi, senaryo uygulaması ve planlamaya katılmada Güvenlik kültürü: “Öğrendiklerim hakkında kendime güveniyorum… 20. Sağlık bakımının karmaşık olduğu ve birçok açığının bulunduğu yöntemler ile ilgili (örn. işyeri tasarımı, istihdam, teknoloji, insan sınırlamaları) 21. Güvensiz olabilecek hususları gördüğünüzde sorgulama tutumunun ve dile getirmenin önemi ile ilgili 22. Hastaları ve hizmet sağlayıcıları, güvenlikle ilgili kaygıları olduğunda dile getirmeleri konusunda cesaretlendiren destekleyici bir ortamın önemi ile ilgili 69 23. Sistemlerin niteliği (örn. politikalar, kaynaklar, iletişim ve diğer süreçleri içeren kurum, yönetim ve iş ortamının özellikleri) ve sistem arızaları ve bunların beklenmedik olaylardaki rolleri ile ilgili 70 Ek 3: Ölçek İzni 71 Ek 4: Doğu Akdeniz Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Uygunluk İzni 72 Ek 5: Bilgilendirilmiş Gönüllü Olur Formu Doğu Akdeniz Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Sağlık Etik Alt Kurulu BİLGİLENDİRİLMİŞ GÖNÜLLÜ OLUR FORMU ARAŞTIRMANIN ADI: Hemşirelik Öğrencilerinin Hasta Güvenliği Bilgisine ve Yeterliliğine İlişkin Algılarının İncelenmesi Bu form ile Hemşirelik Öğrencilerinin Hasta Güvenliği Bilgisine ve Yeterliliğine İlişkin Algılarının İncelenmesi isimli çalışmada yer almak üzere davet edilmiş bulunmaktasınız. Bu çalışma, araştırma amaçlı olarak yapılmaktadır ve katılım gönüllülük esasına dayalıdır. Araştırmaya katılıp katılmama kararı tamamen size aittir. Sizinle ilgili tüm bilgiler gizli tutulacaktır. Araştırmanın sonunda, kendi sonuçlarınızla ilgili bilgi istemeye hakkınız vardır. Araştırma bitiminde elde edilen sonuçlar, sizin kimliğiniz hiçbir şekilde açıklanmadan, tamamen saklı tutularak ilgili literatürde yayınlanabilecektir. Araştırmaya katılma konusunda karar vermeden önce araştırma hakkında sizi bilgilendirmek istiyoruz. Katılmak isteyip istemediğinize karar vermeden önce araştırmanın neden yapıldığını, bilgilerinizin nasıl kullanılacağını, çalışmanın neleri içerdiğini, olası yararları ve risklerini ya da rahatsızlık verebilecek yönlerini anlamanız önemlidir. Lütfen aşağıdaki bilgileri dikkatlice okumak için zaman ayırınız. Araştırma hakkında tam olarak bilgi sahibi olduktan sonra ve sorularınız cevaplandıktan sonra eğer katılmak isterseniz, sizden bu formu imzalamanız istenecektir. Şu anda bu formu imzalasanız bile istediğiniz herhangi bir zamanda bir neden göstermeksizin araştırmayı bırakmakta özgürsünüz. Aynı şekilde araştırmayı yürüten araştırmacı çalışmaya devam etmenizin sizin için yararlı olmayacağına karar verebilir ve sizi çalışma dışı bırakabilir. Çalışmaya katılmakla parasal bir yük altına girmeyeceksiniz ve size de herhangi bir ödeme yapılmayacaktır. Bu araştırma, Cansu Altunsoy ‘un sorumluluğu altında yapılmaktadır. Araştırmanın Konusu ve Amacı: Bu araştırmanın amacı; hemşirelik öğrencilerinin sınıfta geliştirilen hasta güvenliği bilgisi ve klinik ortamda eğitim deneyiminde geliştirilen yeterliliklerine ilişkin algılarının incelenmesidir. Araştırmanın Yöntemi: Araştırma, KKTC’de Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Bölümü’nde eğitim alan üçüncü ve dördüncü sınıf öğrencileri ile yürütülecektir. KKTC’de iki devlet üniversitesi dört özel üniversitede hemşirelik eğitimi sürdürülmektedir. Araştırma verileri gerekli kurum ve kurul izinleri alındıktan sonra toplanacaktır. Hemşirelik bölümünde yürütülen lisans eğitimi, en az dört yıl veya 4600 saatlik teorik ve klinik eğitimi kapsamaktadır. Teorik eğitim süresi, toplam sürenin en az üçte biri, klinik eğitimin süresi ise toplam eğitimin en az yarısı kadar sürdürülmektedir. Hemşirelik eğitim müfredatında hasta güvenliğine yönelik hemşirelik yaklaşımları ve hasta güvenliği ilkeleri, hemşirenin rolü, ayrı bir ders olarak yer almamakla 73 birlikte, özellikle birinci, ikinci sınıfta hemşirelik ana derslerinin ders konusu olarak yer almaktadır. Bununla birlikte hemşirelik eğitiminin tüm klinik uygulamalarında hasta güvenliği uygulamalara da yer verilmektedir. Soru, Daha Fazla Bilgi ve Problemler İçin Başvurulacak Kişiler : Gereksiniminiz olduğunuzda aşağıdaki kişi ile lütfen iletişime geçiniz. Adı : Cansu Altunsoy Görevi : Yüksek Lisans Öğrencisi Telefon: 05338750908 Gönüllünün / Katılımcının Beyanı: Bu araştırma ile ilgili yukarıdaki bilgiler bana aktarıldı ve ilgili metni okudum Yukarıdaki bilgileri ilgili araştırmacı ile ayrıntılı olarak tartıştım ve kendisi bütün sorularımı tatmin olacağım şekilde cevapladı. Bu bilgilendirilmiş olur belgesini okudum ve anladım. Araştırmaya katılmam konusunda zorlayıcı bir davranışla karşılaşmış değilim. Eğer katılmayı reddedersem, bu durumun bana herhangi bir zarar getirmeyeceğini de biliyorum. Araştırma sırasında herhangi bir neden göstermeden araştırmadan çekilebilirim. Ayrıca araştırmacı tarafından araştırma dışı da tutulabilirim. Araştırma için yapılacak harcamalarla ilgili herhangi bir parasal sorumluluk altına girmiyorum. Bana da herhangi bir ödeme yapılmayacaktır. Araştırmadan elde edilen benimle ilgili kişisel bilgilerin gizliliğinin korunacağını biliyorum. Araştırma sırasında herhangi bir bilgi, soru sorma ihtiyacım olduğunda Cansu Altunsoy ile iletişim kurabileceğimi biliyorum. Bana yapılan tüm açıklamaları ayrıntılarıyla anlamış bulunmaktayım. Bu koşullarla söz konusu araştırmaya kendi rızamla, hiç bir baskı ve zorlama olmaksızın, gönüllülük içerisinde katılmayı kabul ediyor ve bu onay belgesini kendi hür irademle imzalıyorum. Araştırmacı, saklamam için imzalı bu belgenin bir kopyasını bana teslim etmiştir. Gönüllü/Katılımcı Adı, soyadı: Adres: Tel: İmza: Tarih: Görüşme Tanığı Adı, soyadı: Adres: Tel: İmza: Tarih: Araştırmacı Adı soyadı, ünvanı: Cansu Altunsoy / Hemşire Adres: Aslanköy Tel: 05338750908 İmza: Tarih: