Gazimağusa Bölgesinde Yaşayan 19-64 Yaş Arasındaki Bireylerin Zeytinyağı Tüketimi, Akdeniz Diyeti’ne Uyumu ve Tip 2 Diyabet Riski Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Abstract

Bu araştırma, Gazimağusa’da yaşayan yetişkin bireylerin zeytinyağı tüketimleri, Akdeniz diyeti (AD) uyumlarının belirlenmesi ve Finlandiya Diyabet Risk Skoru (FİNDRİSK) ile tip 2 diyabet risklerinin taranması, ayrıca zeytinyağı tüketimleri, Akdeniz Diyeti Bağlılık skoru (MEDAS) ve FİNDRİSK skoru arasındaki ilişkinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Kasım 2022-Haziran 2023 tarihleri arasında yürütülen çalışma kapsamına, Gazimağusa’da yaşayan 19-64 yaş aralığındaki, Tip 1 veya Tip 2 diyabet tanısı almamış, 375 birey (99 erkek, 276 kadın) dahil edilmiştir. Bireylere genel bilgiler, zeytinyağı tüketimlerine yönelik sorular, MEDAS ölçeği, antropometrik ölçümler (vücut ağırlığı, boy uzunluğu, beden kütle indeksi, bel çevresi, kalça çevresi, bel/kalça oranı, bel/boy oranı, boyun çevresi), FİNDRİSK ölçeği, 1 aylık besin tüketim sıklığı ve fiziksel aktivite kaydı içeren, 7 bölümden oluşan anket formu uygulanmıştır. Bireylerin %92.27’si yemeklerinde zeytinyağı kullandığı, zeytinyağı kullanan bireylerin %49.42’sinin natürel sızma zeytinyağı (EVOO) kullandığı tespit edilmiştir. Araştırma kapsamına alınan bireylerin %19.47’sinin AD’ye düşük, %70.93’ünün orta derecede ve %9.60’ının yüksek derecede uyum sağladığı tespit edilmiştir. Bireylerin ortalama FİNDRİSK skoru 6.99±5.12 puan olarak bulunmuş olup, %56.80’inin tip 2 diyabet geliştirme riskinin (10 yıllık) düşük, %23.20’sinin hafif, %10.13’ünün orta, %8.5 yüksek ve %1.33’ünün çok yüksek olduğu saptanmıştır. Bireylerin MEDAS ile FİNDRİSK skorları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon saptanmamıştır (p>0.05). Öte yandan, bireylerin zeytinyağı ve tereyağı tüketimlerinin artması ile FİNDRİSK skorlarının anlamlı derecede azaldığı, ayçiçek yağı tüketimlerinin artması ile FİNDRİSK skorlarının anlamlı derecede arttığı tespit edilmiştir (p<0.05). Ayrıca, boy uzunluğu, Beden kütle indeksi, bel çevresi, kalça çevresi, bel/kalça oranı ve bel/boy oranı arttıkça tip 2 diyabet riskinin anlamı düzeyde arttığı, fiziksel aktivite skoru (PAL) arttıkça, tip 2 diyabet riskinin anlamlı düzeyde azaldığı bulunmuştur (p<0.05). Tip 2 diyabet gelişimi açısından yüksek risk taşıyan bireylerin, Akdeniz tipi beslenme modeli hakkında bilgilendirilmeleri gerekmektedir. Akdeniz tipi beslenme modeli sağlıklı vücut ağırlığının korunmasını sağlayan, anti-oksidan bileşiklerden zengin, zeytinyağı tüketimini ve fiziksel aktiviteyi destekleyen bir beslenme modelidir. Anahtar kelimeler: Tip 2 diyabet, Akdeniz diyetine uyum, Zeytinyağı, FİNDRİSKThis research was carried out to determine the olive oil consumption, Mediterranean diet adherence, and Finnish Diabetes Risk Score (FINDRISC), as well as to determine the relationship between olive oil consumption, Mediterranean Diet Adherence score and FINDRISK score of adults living in Famagusta, Cyprus. In the scope of the study carried out between November 2022 and June 2023, 375 individuals (99 males, 276 females) aged 19-64 years living in Famagusta, who were not diagnosed with Type 1 or Type 2 diabetes, were included. A questionnaire consisting of 7 parts was applied to the participants, including general information, questions about olive oil consumption, Mediterranean Diet Adherence Score (MEDAS), anthropometric measurements (body weight, body height, body mass index, waist circumference, hip circumference, waist/hip ratio, waist/height ratio, neck circumference), FINDRISC score, food frequency questionnaire and physical activity record. It was determined that 92.27% of the participants using olive oil in their meals, and 49.42% of the individuals prefers extra virgin olive oil (EVOO) in their meals. According to MEDAS 19.47% of the participants were having low, 70.93% of them were having moderate and 9.60% were having high adherence to Mediterranean diet. The mean FINDRISC score of the participants was found to be 6.99±5.12 points, 56.80%, 23.20%, 10.13%, 8.5% and 1.33% of them were having low risk, mild risk, moderate risk, high risk, and very high risk of developing type 2 diabetes within 10 years respectively. No statistically significant correlation was found between the MEDAS and FINDRISC scores of the participants (p>0.05). On the other hand, it was determined that FINDRISC score decreases significantly with the increase in olive oil and butter consumption whereas, FINDRISC score rises significantly with the increase in sunflower oil consumption (p<0.05). In addition, a positive correlation was found between height, body mass index, waist circumference, hip circumference, waist/hip ratio, waist/height ratio and FINRISC score while the FINDRISC score decreased with increasing physical activity score (PAL) (p<0.05). Individuals at high risk of developing type 2 diabetes should be informed about the Mediterranean diet. The Mediterranean type of diet ensures the maintenance of healthy body weight, is rich in antioxidant compounds, supports olive oil consumption and physical activity. Keywords: Type 2 diabetes, Mediterranean diet adherence, Olive oil, FINDRISC