Kuzey Kıbrıs’ta Yaşayan Bireylerin Süt, Yoğurt ve Hellim Tüketimi ile Olası Ağır Metal Alımlarının Değerlendirilmesi

Abstract

ÖZ: Çalışmanın amacı Kuzey Kıbrıs’ta üretilen süt, hellim ve yoğurttaki ağır metal konsantrasyonlarını saptayarak, günlük metal alımı ile potansiyel sağlık riskinin değerlendirilmesidir. Çalışma Kuzey Kıbrıs’ta (Lefkoşa, Gazimağusa, Girne, Güzelyurt, İskele) yaşayan 18-65 yaş arası (38.0±12.5 yıl) 616 yetişkin (308 kadın, 308 erkek) ile yürütülmüştür. Bireylerin süt ve süt ürünleri tüketim sıklığı ve alışkanlıkları, vücut ağırlığı ve vücut bileşimi saptanmıştır. Ambalajlı süt, hellim ve yoğurdun yanı sıra yaygın olarak tüketilen nor, kaşar ve beyaz peynir ile süt üretiminde kullanılan çiğ sütlerin (inek, koyun, keçi) arsenik (As), kadmiyum (Cd), kurşun (Pb), bakır (Cu), civa (Hg) konsantrasyonu saptanmıştır. Her bir üründen 3 numune alınarak toplamda 27 örnek Inductively Coupled Plasma-Mass Spectrometer cihazında 3 tekrar ile analiz edilmiştir. Potansiyel sağlık riskinin değerlendirilmesi için, analiz edilen ürünler ile günlük alınan metal miktarı ve oral referans düzeyi kullanılarak hesaplanan Health Risk İndex (HRI), Total HRI (THRI) kullanılmıştır (HRI<1, THRI<1 güvenilir düzey). Ayrıca günlük ortalama alınan ağır metal miktarı, ağır metallerin kabul edilebilir günlük alım miktarları (ADI) ile karşılaştırılmıştır. Buna ek olarak belirlenen ağır metal konsantrasyonları maximum permissible limit (MPL) ile karşılaştırılmıştır. Çiğ süt numunelerinden sadece koyun sütünde ortalama 0.33±0.58 μg/kg As kalıntısı tespit edilmiştir. Ambalajlı ürünlerdeki As, Cd, Pb, Cu ve Hg kalıntısı sırası ile ortalama 4.55±6.19 μg/kg, 14.44±20.65 μg/kg, 6.83±19.03 μg/kg, 237.38±215.22 μg/kg ve 4.61±6.37 μg/kg bulunmuştur. Hesaplanan HRI ve THRI değerleri 1’in altında bulunmuştur. Ürünlerin tüketilmesiyle günlük ortalama alınan As, Pb, Cd, Cu ve Hg’nin ADI’ye katkısı sırası ile %4.148±28.777, %1.006±5.978, %45.068±289.992, %0.238±1.781 ve %8.832±60.871 bulunmuştur. HRI ve THRI sonucuna göre analiz edilen ürünlerin tüketilmesi ile olası sağlık riski belirlenmemiştir. Ancak özellikle Cd’un ADI’ye katkısının yüksek olduğu saptanmıştır. Ayrıca yoğurt, hellim ve süt numunelerinde Cd, hellim numunelerinde Pb, yoğurt, hellim, beyaz peynir, kaşar ve nor numunelerinde Cu kalıntı miktarı MPL’den yüksek bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: Süt Tüketimi, Ağır Metaller, Toplum Beslenmesi, Besin Güvenliği, Potansiyel Sağlık Riski