Özelleştirmenin Çalışanların Refahı Üzerindeki Etkisi: Kıbrıs Türk Hava Yolları Örneği

Abstract

Öz Bu çalışma bir örnek vakadan, özelleştirme programı çerçevesinde tasfiye edilen Kıbrıs Türk Hava Yolları (KTHY) örneğinden, yola çıkarak Kuzey Kıbrıs’ta özelleştirmenin ve özelleştirme sürecinin çalışanların refahı üzerindeki sonuçlarını toplumsal cinsiyet bakış açısıyla analiz etmektedir. Çalışmada kantitatif ve kalitatif veriler kullanılarak KTHY çalışanlarının parasal ve parasal olmayan refah kaybı hesaplanmıştır. Parasal refah kaybının hesaplanması ve analizinde Hava-Sen Sendikası tarafından sağlanan eski ve yeni, aylık ortalama maaşlar, sosyal sigrotalar prime esas kazanç ve ihtiyat sandığı prim ödemeleri verileri ve karşılaştırmalı betimsel analiz yönmeti kullanılmıştır. Parasal olmayan refah kaybının hesaplanmasında ve analizinde yüzyüze derinlemesine görüşmelerden elde edilen kalitatif veriler ve Amartya Sen’in ‘yapabilirlik’ yaklaşımı kullanılmıştır. Aylık ortalama gelir kaybı %49, yaşlılık (emeklilik) aylığı kaybı %14.6, ihtiyat sandığı (emekli ikramiyesi) kaybı %49.9 olarak tespit edilmiştir. Kadınlar erkelere oranla daha az parasal refah kaybına uğramışlardır. Parasal refah kaybının büyüklüğünü belirleyen unsurlar eğitim düzeyi, hizmet yılları ve eski işteki kadro olarak tespit edilmiştir. Ayrıca çalışanların refah kaybı algılarının fiziksel ve sosyal çalışma ortamındaki olumsuz değişim ve yeniden istihdam edilme yöntem ve sürecinin önemli işlevsellikleri ve yapabilirlikleri; iyi olmayı başarma kapasitelerini kısıtlaması nedeniyle daha yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır.