Nuruosmaniye Kütüphanesinde Bulunan Abdülkādir-i Merâgī’ye Ait İki Yazma Eserin Kodikolojik İncelemesi ve Konservasyon Uygulamaları

Abstract

Doğu Akdeniz Üniversitesi Kent Arkeolojisi ve Kültürel Miras Yönetimi Yüksek Lisans programını tamamlama tezi KAAY500 kapsamında yapılan çalışma, Nuruosmaniye Yazma Eser Kütüphanesi (NOYEK) koleksiyonuna ait müellifi Abdülkādir-i Merâgī olan Câmiʿu’l-elḥân (NOYEK 3644) ve Makāsıdü’l-elhân (NOYEK 3656) yazma eserleri üzerinde gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda, İslâm dini altında Arap ve Türk toplumlarındaki “mûsiki” kronolojisi ve Abdülkādir-i Merâgī’nin hayatı ele alınmış, söz konusu eserlerin kodikolojik incelenmesi ve restorasyonları yapılmıştır. Çalışması tamamlanan el yazması eserlerin sürdürülebilirlik ilkesi çerçevesinde son durumları genel ve detay görünümleri ile fotoğraflanmış, sayısal ortama aktarmış ve eserlerin emniyetle muhafaza edilmesi amacı ile özel asitsiz karton kutular yapılmıştır. Bunlara ek olarak işlevini kaybetmiş ve eserlerin kondisyonuna zarar verdiği için eserlerden ayrılan eski onarımlara ait parçalar muhafaza altına alınmıştır. Toplumların geçmişlerine ışık tutan kültür varlıkları olan yazma eserler üzerinde gerçekleştirilen bu çalışmada her inceleme ve uygulama basamağı sorumluluk bilinci ve hassasiyetle yürütülmüştür. Eserler üzerinde yapılan tüm çalışmalar Kitap Şifahanesi ve Arşiv Dairesi Başkanlığı atölyelerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışma ile, kültürel mirasın oluşumunda kullanılan geleneksel malzeme ve tekniklerin incelenip kaydedilmesi, doğru restorasyonla eserin özgün yapısına zarar vermeden geleceğe aktarılması, yapılan belgelemeler ve tutulan kayıtlar ile araştırmacılara kaynak oluşturması, sürdürülebilirliğe dair geliştirilen uygulamalarla devamlılığının sağlanması, toplumsal kültürel miras bilincine katkı sunması amaçlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Kodikoloji, El Yazması, Restorasyon, Konservasyon, Sürdürülebilirlik, Nuruosmaniye Kütüphanesi, Abdülkādir-i Merâgī, Câmiʿu’l-elḥân, Makāsıdü’l-elhân.

his study was carried out on “Câmi’u’l-elhân” (NOYEK 3644) and “Makāsıdü’lelhân” (3656) manuscripts of Abdülkādir-i Merâgī that belong to Nuruosmaniye Manuscript Library (NOYEK) collection, a topic selected for the Master Thesis study with KAAY500, in Urban Archaeology and Cultural Heritage Management graduate program of Eastern Mediterranean University. In this context, after a literature review on the chronology of ‘musiki’ (traditional Turkish music) in Islamic Arab and Turkish societies and the life of Abdülkādir-i Merâgī, then codicological examination and restoration of the manuscripts were completed as the case study. Within the framework of the principle of sustainability, the manuscripts whose restoration and conservation processes were completed, were photographed in general and details in their final condition, transferred to the digital environment, and special acid-free cardboard boxes were made for their safely preserveation. Also, the old repair materials that were separated from the works because they lost their function and damaged the condition of the works were stored. Every examination and practice on the manuscripts were carried out with a sense of responsibility and sensitivity since the manuscripts are cultural assets that shed light on histories of societies. All studies on the manuscripts were carried out at the ateliers of the Department of the Book Hospital (Kitap Şifahanesi) and Archive. Through this study, it is aimed to examine and record the traditional materials and techniques used in the formation of cultural heritage, to transfer manuscripts to the future without damaging their original structure via restoration, to create a resource for future researchers with the documentation and records, to ensure their continuity with the recent practices developed for sustainability, and to contribute to social cultural heritage awareness. Anahtar Kelimeler: Codicology, Manuscript, Restoration, Conservation, Sustainability, Nuruosmaniye Library, Abdülkādir-i Merâgī, Câmiʿu’l-elḥân, Makāsıdü’l-elhân.