KIBRIS'TA KALEBURNU-KRAL TEPESİ/ GALINOPORNI-VASILI'DE DİKKATE DEĞER BİR GEÇ TUNÇ ÇAĞI YAPISI

Abstract

Kıbrıs, Doğu Akdeniz'de gerek liman gerekse maden yataklarıyla ayrıbiröneme sahip olurken, Karpaz yarımadası deniz aşırıçevre kültürlere yakın olanavantajlı konumuyla herzaman dikkat çekmiştir. Kaleburnu-Kral Tepesi iseKarpaz yarımada-sında Kaleburnu/Galinoporni Köyünde, Türkçe KralTepesi, Yunanca daiseKralTepe anlamına gelen Vasili olarak adlandırılan mevkiide yeralmaktadır. KralTepesi deniz-denyaklaşık olarak 1,5kmuzaklıkta yüksek birtepeüzerindedir. Yerleşim yeri2004 yılında tesadüfen Doğu Akdeniz Üniversitesi öğretim görevlileri tarafından birdoğa yürüyüşü sırasında keşfedilmiştir. Bukeşfin ardından yapılan ilkzorunlu müdahalevearkasından başlatılan bilimsel arkeoloji projesi ilearaştırılmaya başlanmıştır.Yapılan ilkmüdahale sırasında açığa çıkartılan tunçesertopluluğu, dahasonradan Kral Tepesi'nde 2014 yılında açığa çıkartılacak ikinci tunçesertopluluğuna kadar, Kıbrıs'ta bulunmuş GeçTunç Çağına tarihlendirilen eniyikorunmuş veenbüyük tunçesertop-luluğu olmuştur. Açığa çıkartılmış olan26parçalık tunçeserlerin birbölümü olasılıkla Kıbrıs, diğer birbölümü deKıbrıs dışından eldeedilen bakırın işlenmesi sonucunda üretilmiştir. Eserler arasında yeralanburgu saplıtunçsürahi gibikimileri yerel ürünler olsada,tunççanaklar gibikimieserler detümLevant dünyasından bilinmekte veçok yaygın olarak dağılımı görülmektedir. 2014 yılında yapılan kazıçalışmlarında iseTeras bölümü üzerinde Doğu Akdeniz'de bulunmuş enbüyük tunçesertopluluğu günyüzüne çıkartılmıştır. Birmekan içerisinde yeralankuyu içersine gizlenmiş bueserler arasında 111adettunç, depolama kabı, kumaş veahşap parçaları bulunmuştur. KralTepesi ve çevresinde farklı dönemlere aitnekropol veyerleşim yerleri vardır. Bunlar arasında bulunan ve\"Galianaporni Village\" olarak adlandırılan nekropol alanıyerleşimin büyük olasılıkla mezarlık alanıdır. Bumezarlık alanında geçmiş yıllarda yapılan kurtarma kazısı sırasında açığa çıkartılan \"Miken\" seramiklerinin tipolojilerine bakıldığı zaman Kaleburnu-Kral Tepesi ileçağdaş oldukları anlaşılmaktadır.KralTepesinde yürütülen bilimsel kazıçalışmaları, yüzey araştırması vejeofizik çalışmaları sonucunda yaklaşık sınırları belirlenmiş olanyerleşimin Teras, Kuzey ve Güney Plato bölümlerinde kazıçalışmaları yürütülmüştür. Yapılan kazıların bilgibiriki-miyle Teras veKuzey Plato bölümünde sadece GeçTunç Çağı, Güney Plato bölümünde iseGeçTunç Çağı veöncesine yaşlandırılabilecek ikifarklı kültür katına aitiskan izleri açığa çıkartılmıştır. Teras veKuzey Plato'da kaya oyuğu mimari vezengin bir ticaret ağının izlerini taşıyan Base Ring, RedLustours, White Shaved gibiyerliüretim seramikler vedeMiken kaplarına, ayrıca tunçesertopluluklarına rastlanılırken Güney Plato'da isegerek kaya oyuğu gerekse taşduvar üzerine kerpiç duvarların yükseldiği kendine özgü yerel birmimari yapıplanı ortaya çıkartılmıştır. Kendisinden önce inşa edilip kullanılmış olandahaerken dönem yuvarlak planlı yapıtarzındaki mimari unsur-larınüzerine veonlardan yararlanılarak inşaedilmiş olanbuyapıkendi bünyesinde hem ritüel hemdeidariunsurları barındırmaktadır. Yapıiçinde açığa çıkartılmış olantablet parçası, seramik kaplar üzerindeki yazıörnekleri, damga mühür, ticarette kullanılan ağırlıklar velükskullanım malzemelerine ekolarak depolama kapasitesiyle oldukça dikkat çekicidir. Tümbunlar gözönünde tutulduğu zaman, yapıbölgede yaşayan toplu-mungünlük hayatında ayrıbirrolüstlenmiş olmalıdır. Binaağırlıklı olarak dini,kısmen iseidariözellikleri barındırmakta veikifarklı işleviledeuyum sağlamaktadır. Buçer-çevede BINA 1 olarak adlandırılan bumimari kompleks, bölgedeki toplumsal siyasal örgütlenme sistemi içerisinde, erksahibi otoritenin ritüel veidariunsurlarını barındıran biryapıniteliğine sahiptir.Kaleburnu-Kral Tepesi yerleşim yeri,bölgedeki fayhatlarına yakınlığı iledikkat çekerken Kuzey Plato'da yeralanRo.16'da yapılan incelemede anakayanın içineinşa edilmiş olanmekanın yarısının, geçmişte koparak aşağıya doğru kaydığı görülmüştür. Mekanın buölçüde neredeyse ortadan ikiye ayrılmış birşekilde oluşu, buluntuların mekan içerisinde savruluş biçimi olasılıkla yerleşim yerinin geçirmiş olduğu birdepre-mingöstergesi olmalıdır. Buizlerin KralTepesinin birdepremle sonbulduğuna işaret ediyor olabileceğinin dışında, Güney Plato'da yapının deprem olasılığının dışında açığa çıkartılmış olansapan taneleri, ucusivrisaplamalı silahveyangın izlerinden deanla-şılacağı üzere birsaldırı neticesinde meydana gelen yangın sonucunda dasonbulmuş olabilir. KralTepesi, Kıbrıs GeçTunç Çağıyerleşim yerleri arasında varolduğu genel ola-rakkabul edilen sistem içerisinde gerek topografya kullanımı gerekse mimmari doku veyerleşim yeriişlevi bakımından farklılık göstermektedir. Ancak yerleşim yerinin tamkararkterinin anlaşılabilmesi içinyerleşim alanının üzerine yayılmış olduğu teras bölümlerinin dekazılarak açığa çıkartılması vesorgulanması gerekmektedir.