Ortaöğretimde Eğitim Gören Travma Mağduru Öğrencilerde TSSB Gelişimi ve Anksiyete, Depresyon ve Stresin Yordanması

Abstract

Bu araştırmanın amacı, travmatik yaşantılara maruz kalan ortaokul ve lise düzeyindeki öğrencilerde travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) semptomlarının gelişimini yordayan psikolojik ve ailesel değişkenleri incelemektir. Araştırmaya ortaokul ve lise düzeyinde öğrenim görmekte olan 100 öğrenci katılmıştır. Araştırmada özellikle algılanan aile tutumu, depresyon ve anksiyete düzeylerinin TSSB üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkileri, Bayesyen Yapısal Eşitlik Modeli (Bayesian SEM) kullanılarak değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde yer alan bir devlet okulunda eğitim gören öğrencilerden veri toplanmış; DSM-5 için Travma Sonrası Stres Bozukluğu Kontrol Listesi (PCL-5), Beck Depresyon Ölçeği ve Beck Anksiyete Ölçeği kullanılmıştır. Çalışmada kullanılan Bayesyen SEM yöntemi, değişkenler arasındaki ilişkileri olasılıksal çerçevede değerlendirme olanağı sağlamış, belirsizliklerin ve ölçüm hatalarının modele doğru şekilde yansıtılmasına imkân vermiştir. Modelin veriye iyi uyum sağladığı, posterior dağılımlar ve güvenilirlik aralıkları ile desteklenmiştir. Bulgular, anksiyete düzeyinin TSSB semptomlarının en güçlü yordayıcısı olduğunu göstermiştir. Depresyon düzeyinin de TSSB’yi doğrudan ve dolaylı yollarla artırdığı belirlenmiştir. Algılanan aile tutumunun TSSB üzerinde doğrudan anlamlı bir etkisi bulunmazken, hoşgörülü ve destekleyici aile ortamlarının anksiyeteyi azaltarak TSSB belirtilerini dolaylı olarak düşürdüğü saptanmıştır. Demografik değişkenler (yaş, cinsiyet ve aile içi ilişkiler) de psikolojik belirtilerde anlamlı farklılıklar yaratmıştır. Sonuç olarak, bu çalışma ergenlerde TSSB’nin gelişiminde anksiyete ve depresyonun merkezi bir rol oynadığını; aile tutumunun ise dolaylı etkilerle psikolojik sürece katkı sağladığını göstermektedir. Bulgular, travmaya maruz kalan çocuk ve ergenlerde hem bireysel hem de ailesel faktörlerin dikkate alınması gerektiğini ve okul temelli psikolojik destek programlarının önemini vurgulamaktadır. Anahtar Kelimeler: Anksiyete, Depresyon, TSSB, Yapısal Eşitlik Modeli, Stres, Aile TutumuThe purpose of this study is to examine the psychological and familial variables predicting the development of Post-Traumatic Stress Disorder (PTSD) symptoms among middle and high school students exposed to traumatic experiences. Specifically, the study investigates the direct and indirect effects of perceived parental attitudes, depression, and anxiety levels on PTSD symptoms using Bayesian Structural Equation Modeling (Bayesian SEM). Data were collected from students attending a public school in the Turkish Republic of Northern Cyprus (TRNC), utilizing the DSM-5 Post-Traumatic Stress Disorder Checklist (PCL-5), Beck Depression Inventory (BDI), and Beck Anxiety Inventory (BAI). Findings revealed that anxiety levels were the strongest predictors of PTSD symptoms. Depression was also found to significantly increase PTSD both directly and indirectly. While perceived parental attitude did not have a direct effect on PTSD symptoms, supportive and democratic family environments indirectly reduced PTSD severity by lowering anxiety levels. Demographic factors such as age, gender, and family relationships also contributed to significant variations in psychological symptoms. The use of Bayesian SEM allowed for a probabilistic approach to analyzing the relationships among variables, accounting for uncertainties and measurement errors more accurately. The model demonstrated good fit to the data, supported by posterior distributions and credible intervals. In conclusion, the study highlights that anxiety and depression play central roles in the development of PTSD among adolescents, while parental attitudes contribute indirectly to the psychological process. These findings emphasize the importance of considering both individual and familial factors in interventions for traumatized children and adolescents, as well as the need for school-based psychological support programs. Keywords: Anxiety, Depression, PTSD, Structural Equation Modeling, Stress, Parental Attitude