Kullanılmayan Mekânlar Üzerine Bir Kavram Tartışması: Kıbrıs Maraş Bölgesi Örneği

Abstract

“Mekân” kavramı, tarihin farklı dönemlerinde farklı anlamlar barındırmış, bazen soyut bazen de somut bir yapıyı temsil etmiştir. Mekân, insan var olduğu müddetçe anlamlandırılabilir. Mekânı tanımlamaya yönelik genel kabul gören açıklamalara karşın, bu yazıda tartışmak istediğimiz konu, insanların yaşamadıkları, terk ettikleri ya da terk etmek zorunda kaldıkları kullanılmayan mekânlara ilişkin olarak kavramsal çerçevemizin nasıl inşa edileceği ya da inşa edilmesi gerektiğidir. Bu çalışmada mekân kavramı, insanların yaşamadıkları, üretim faaliyetleri göstermedikleri alanlarda yeniden tanımlanmaya çalışılmıştır. Mekân kavramı tartışmalarında önemli bir yer tutan zaman ve mekân karşılaştırmasını Kıbrıs’ta özellikle savaş sonrası göç dönemlerinde görebilmek mümkündür. Bu dönem içerisinde savaşın izlerini taşıyan ve özellikle ara bölgelerde kalan mekânlar kullanılmayan mekânlar durumuna gelmiştir. Üzerinde hiçbir insan faaliyeti bulunmayan bu mekânlar yıkık dökük, ölü bir mekân olarak durmaktadır. Bu mekânlar genellikle üzerinde mülkiyet sorunu ve tartışmaları bulunan mekânlardır ve bazen küçük bir köy, bazen bir kilise, bazen de bir vakıf malı olarak karşımıza çıkmaktadır. Buna örnek olarak siyasal sorunlardan ötürü kullanılamayan Maraş bölgesi verilebilir. Sonuç olarak, daha önce literatürde yer alan mekân kavramlarının haricinde yeni bir kavramsallaştırma ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Çalışmada, “Hayal Mekân” kavramı bu gereksinmeden hareketle geliştirilmiştir. “Bir gün kullanılacağı ümit edilen” mekânlar düşünülerek ortaya atılmıştır. Mekân öznesi, insan-devlet ve sermaye üçlüsünün denetimi olmadan da ‘hayal mekânlar’ olarak zihinlerde yeniden üretilebilmekte, yaşamaya devam edebilmektedir.