Okul Çağı Çocuklarında Besin Neofobi Ölçeğinin Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması ile Yeni Besin Kabulünün Değerlendirilmesi

Abstract

ÖZ: Bu araştırma Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde (KKTC) yaşayan okul çağı-çocuklarında besin neofobi sıklığını, besin neofobisinin besin tercihleri ile antropometrik ölçümlerle olan ilişkisini araştırmak ve tekrarlı besin maruziyetinin besin kabulündeki etkisini değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Aynı zamanda bu araştırmada, Besin Neofobi Ölçeği’nin (FNS) Türkçe geçerlik-güvenirlik çalışmasının yapılması amaçlanmıştır. Araştırma geçerlik-güvenirlik çalışması, neofobi saptama çalışması ve deneysel çalışma olmak üzere 3 aşamada gerçekleştirilmiştir. Çalışma okuma yazmayı öğrenmiş, devlet ilkokullarında eğitim öğrenim gören 9-11 yaş öğrencilerle yapılmıştır. Ölçeğin geçerlik-güvenirlik çalışmasında Brislin prosedürü ve test-tekrar test yöntemi kullanılmıştır (n=781;Erkek %51.1-Kız %48.9). Neofobi saptama çalışmasında öğrencilerin (n=848;Erkek %48-Kız %52) genel bilgileri, antropometrik ölçümleri, sebze-meyve sevme durumları, beslenme alışkanlıkları ve FNS aracılığıyla besin neofobi eğilimi araştırılmıştır. Araştırmanın 3. aşamasında ise neofobi saptama çalışmasında neofobik eğilimli olarak belirlenen çocuklar arasından 28 (Erkek %50-Kız %50) çocuğa, daha önce denemediği, sevmediği ve/veya beğenirlik konusunda kararsız olduğu saptanan kereviz sapı sebzesi 50 gramlık porsiyonlar şeklinde çiğ olarak sunularak, birer gün arayla toplam 8 defa tükettirilmiştir. Bu süreçteki beğenirlik ve tüketim miktarındaki değişim incelenmiştir. Araştırmanın sonuçlarında son şekli 9 soru ve 5’li likert-tipi-derecelendirmeden oluşan FNS’nin, Cronbach-alfa-değeri 0.89 olarak belirlenmiştir. Çalışmaya katılan öğrencilerin %52.5’inin neofobik olma eğilimli olduğu saptanmıştır (FNS Puan:Erkek ³27-Kız ³29) neofobik eğilimli kabul edildi). Besin neofobi puanları ve öğrencilerin sevdikleri besin sayısı (sebze-meyve) arasında istatistiksel yönde anlamlı, ters yönlü zayıf korelasyon bulunmuştur (p£0.05; r=-0.207). Antropometrik ölçüm sınıflandırılmalarında FNS puan dağılımının istatistiksel yönde anlamlı bir farklılık göstermediği saptanmıştır (p>0.05). İlk kez tüketim (7.07±10.31 g) ve sekizinci tekrarda tüketilen (40.39±15.70 g) kereviz sapı gramajları ve besin beğenirliği arasında anlamlı bir fark olduğu tespit edilmiştir (p<0.001). Araştırma sonuçları FNS’nin Türkçe versiyonunun okul-çağı çocuklarında geçerli ve güvenir şekilde kullanılabileceğini, besin neofobisinin antropometrik ölçümlerde etkili olmasa da, besin tercihlerinde anlamlı bir şekilde etkili olduğunu ve besinlere tekrar tekrar maruziyetin besin beğenirliğini ve tüketim miktarını artıracağını göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Besin neofobisi, geçerlik, güvenirlik, sebze, tekrarlı maruziyet