DEDE KORKUT KİTABI’NDAKİ BİR KELİMENİN SIRRI

Abstract

Makale, Dede Korkut Kitabı’nın Dresden nüshasında (sayfa: 100b, satır: 11) geçen ve farklı araştırmacılartarafından farklı okunan kelimesinin nasıl okunması gerektiğini tartışmaktadır.Bu kelime Kan Turalı boyunda şu soylamada geçer: “?al?ubanı Selcan ?atun ?urduğu?da, yelisi ?ara?a?ılı? atu? bindügü?de, babamu? ağ ban [?vi] ?şigine düşdügü?de, Oğuzu? ala gözli ?ızı geliniher kişi sözin söyledükde sen orada ?urasın öginesin, ‘?an ?uralı zeb?n oldı, at ardına aldum, çı?dum’diyesin.” Dresden nüshasının harekesiz olması ve kelimenin konuşma diline has olduğundan dolayıanlaşılmaması, onun doğru okunmasını zorlaştıran sebeplerden olmuştur. Bazı araştırmacılar kelimeyiboyladu?da olarak okumuş, onu ‘boyladığı zaman’ (O. Ş. Gökyay; M. Ergin; G. Lewis) veya ‘dikkatledinlediğinde’ (S. Özcelik) olarak anlamlandırmışlar. Kelime, ‘toplandığında’ anlamında yığıldu?da (S.Tezcan, M. Kaçalin, G. Pehlivan), ‘bildiğinde’ anlamında bildu?da (F. Zeynalov, S. Alizade), ‘yaylayaçıktığında’ anlamında yayladu?da (V. V. Bartold) olarak da okunmuştur. Bahsedilen okunuşların yabiçim itibariyle ya anlamına göre ya da her iki yönüyle kabul edilemez nitelikte olduğu, makaledegerekçeleri ile ortaya konmuştur. Bu okunuşlarda özellikle fiilin failinin “Oğuz’un kızı, gelini” olduğu,yani fiilin kadınlara has bir eylem için kullanıldığı göz ardı edilmiştir. Böylelikle, metni doğru anlamakve anlamlandırmak için yeni bir okunuş ileri sürülmesi zorunlu olmuştur. Makalede kelimenin,genellikle kadınlar tarafından kullanılan buy/ bıy ünlemi üzerine -la fiil yapım eki ve -du?da zarf-fiileki getirilmesi suretiyle oluştuğu iddia edilmiş ve bu okunuşu destekleyen deliller gösterilmiştir. Yeniöneride kelimenin yazılış biçimiyle okunuş biçimi arasında aykırılık olmaması, anlam itibariyle bağlamauyması, geçişsiz fiil olarak bulunduğu nesnesiz cümlenin sentaktik bütünlüğünü bozmaması vekadınlara has bir eylem belirtmesiyle özne ile uyumu göz önünde bulundurulmuştur.