Okul Müdürlerinin Kayırmacı Davranışları ve Bu Davranışların Etkilerine İlişkin Öğretmen Görüşleri

Abstract

Bu araştırma, KKTC’nin Lefkoşa ilçesine bağlı devlet anaokullarında, okul öncesi sınıfları bulunan ve okul öncesi sınıfları bulunmayan ilkokullarında görev yapan okul müdürlerinin kayırmacılık davranışları ve bu davranışların öğretmenler ve örgüt üzerindeki etkilerini öğretmenlerin bakış açısıyla incelenmiş ve sunulmaya çalışılmıştır. Bu araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim deseniyle yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubu belirlenirken amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçütlü, benzeşik örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Çalışmaya, merkez ilçe olması nedeni ile Lefkoşa’dan 10 okul ve 27 öğretmen dahil edilmiştir. Bu aşamada, veriler yarı-yapılandırılmış görüşme sorularıyla (Ek1) toplanmıştır. Araştırmanın bulgularına göre, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ndeki Lefkoşa ilçesine bağlı devlet anaokullarında, okul öncesi sınıfları bulunan ve okul öncesi sınıfları bulunmayan ilkokullarında okul müdürlerinin öğretmenler arasında yüksek oranda kayırmacılık uyguladığı gözlemlenmiştir. Öğretmenler kayırmacılığı tanımlarken, okul müdürlerinin adaletsiz ve eşitliksiz davranışlar sergilediğini, genellikle izinler, nöbet görevleri, ders saatleri, görev ve sınıf dağılımları, okula geliş-gidiş saatleri gibi konularda kayırmacı davrandıklarını belirtmişlerdir. Kayırmacılığın sebepleri arasında eş-dost ve akrabalık ilişkileri, siyasi kayırmacılık ve cinsiyete dayalı ayrımcılık ve kıdem gibi faktörler öne çıkmaktadır. Okul müdürleri tarafından uygulanan kayırmacılığın öğretmenler üzerinde duygusal ve mesleki olumsuz etkiler yarattığını öğretmen görüşlerine dayanarak tespit edilmiştir. Aynı zamanda, kayırmacılığın örgütün genel iklimini ve kültürünü de olumsuz yönde etkilediği belirlenmiştir. Araştırmanın sonucunda, öğretmenlerin, öğrencilerin ve örgütün olumsuz olarak etkilenmemesi için okul müdürlerinin kayırmacı davranışlardan uzak durması amacıyla çeşitli önlemler alınması gerektiği ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda, okul müdürlerine hizmet öncesi ve hizmet içi eğitim çalışmaları yapılmalıdır. Bu çalışmalar, adil yönetim uygulamaları ve kayırmacılığın zararları konusunda farkındalık yaratmayı amaçlamalıdır. Ayrıca, kayırmacılıkla mücadele stratejileri ve etik yönetim prensipleri hakkında bilgilendirme yapılmalıdır. Kayırmacı davranışlarda bulunan okul müdürlerine karşı belirli disiplin cezaları uygulanmalı ve düzenli denetimler yapılmalıdır. Anahtar Kelimeler: Kayırmacılık, Kayırmacılık Türleri, Okul Müdürleri

This study aims to examine and present favoritism behaviors of school principals working in public kindergartens and primary schools with and without preschool classes, within the Nicosia district of the Turkish Republic of Northern Cyprus (TRNC) and the effects of these behaviors on teachers and the organization from the perspective of teachers. The study was conducted using the phenomenology design, which is one of the qualitative research methods. Purposeful sampling methods, specifically criterion and homogeneous sampling were used in selecting the study group. The study included 10 schools and 27 teachers from Nicosia, due to its status as the central district. Data were collected through semi-structured interview questions (Appx.1). Data analysis revealed that, school principals in public kindergartens and primary schools with and without preschool classes in the Nicosia district of the TRNC engage in a high level of favoritism among teachers. Teachers defined favoritism as the ‘unfair and unequal behaviors’ of school principals, often occurring in matters such as permissions to leave, duty assignments, lesson hours, task and class distributions, and school arrival and departure times. Factors such as close personal and familial/kinship relationships, political favoritism, gender discrimination and seniority were identified as key causes of favoritism. It was determined based on teacher opinions that favoritism practiced by school principals has negative emotional and professional effects on teachers. Furthermore, it was found that favoritism negatively affects the overall climate and culture of the organization. As a result of the study, it was revealed that measures should be taken to prevent school principals from engaging in favoritism to avoid negative impacts on teachers, students, and the organization. In this context, pre-service and in-service training programs should be conducted for school principals. These programs should aim to raise awareness about fair management practices and the harms of favoritism. Additionally, information should be provided on strategies to combat favoritism and ethical management principles. Disciplinary actions should be applied to school principals who engage in favoritism and regular inspections should be carried out. Keywords: Favoritism, Types of Favoritism, School Principals