Kuzey Kıbrıs’taki Arkeolojik Alanların Yönetim ve Koruma Sorunları ve Sürdürülebilir Yönetim Önerileri

Abstract

KKTC’deki toprak altında ya da toprak yüzeyi üzerinde yer alan arkeolojik miras alanlarının hepsi günden güne daha yoğun zarar potansiyeliyle tehdit edilmektedir. Sit alanlarına yönelik sınırlı bakım çalışmaları ve tekil yapı odağında restorasyon projeleri gerçekleştirilse de adanın kuzeyinde sürekliliğin sağlandığı projelerle karşılaşmak mümkün değildir. Proje yetersizliklerinin yanı sıra devlet sisteminin miras alanlarına yönelik belirlediği algının sadece ekonomik getiri elde etmek üzerine kurulu olması da arkeolojik sit alanlarının içinde bulunduğu durumu kanıtlar niteliktedir. Ekonomik ve maddi sıkıntılar, uzman kişi yetersizlikleri, siyasal süreçlere bağlı uluslararası fonlardan ve destek programlarından yararlanılamaması genel sorunların kapsamını oluşturan sınırlandırmalar arasındadır. Uluslararası kuruluşlar tarafından yayınlanan tüzüklere ve yönergelere ek olarak, global ölçüde kabul görmüş önde gelen projelerle oluşturulan genel tez kapsamı içerisinde, KKTC’deki arkeolojik alanların korunması ve yönetimi konusunda sürecin nasıl geliştirilmesi gerektiği tartışılmıştır. Çalışmanın ana odak noktası olarak, adanın kuzeyindeki dört farklı arkeolojik sit alanı belirlenerek hem sit alanlarının tekil sorunlarına hem de geneline yayılan ortak koruma ve yönetim sorunlarına değinilmiştir. Alanlara yapılan ziyaretlerle belirlenen olumsuz niteliklere yönelik genel koruma önerilerinin ve yönetim planı siteminin oluşturulması için öncül bir çalışma sistemi ortaya koymak amaçlanmıştır. Kısa vadeli hedeflerden uzun vadeli uygulamalara kadar adanın kuzeyindeki arkeolojik sit alanı yönetimi başlığı içerisindeki eksikliklere değinilerek, her arkeolojik alanın sürdürülebilir koruması ve yönetimi içerisinde uygun planlamanın yapılması için altyapı oluşturmak hedeflenmiştir. KKTC’deki seçili arkeolojik alanların korunması ve yönetimi konusundaki problemlerin belirlenerek, alanların her geçen süre zarfında kaybettikleri tarihsel ve kültürel değeri geri kazanmalarına yönelik bir planlama önerisi oluşturmak çalışmanın gelişmesindeki asıl nedendir. Tekil yapı standartında veya sürekliliği olmayan çalışmaların gerçekleştirilmesi yerine, insanlığı ortak değeri olarak sayılan ve geniş ölçekte yayılım gösteren arkeolojik miras alanları için sürdürülebilir yönetim planlarının geliştirilmesine yönelik teşvik ortamı oluşturmak hedeflenmiştir. Anahtar Kelimeler: Kıbrıs, Arkeoloji, Koruma, Sürdürülebilirlik, Arkeolojik Alan Yönetimi, Kültürel Miras Turizm Yönetimi

All archaeological heritage sites situated beneath or on the soil surface in the Turkish Republic of Northern Cyprus are increasingly threatened by various risks. While there have been limited conservation efforts and restoration initiatives, these have predominantly focused on individual structures. There is currently no sustainable approach for the management of the archaeological sites in the northern side of the island. Other than that, the government's perspective on sites, economical challenges, a shortage of qualified professionals, and the political context restrictions are all collectively defining the scope of this project. In this thesis, the conservation and management of archaeological sites in the TRNC are carried out related with the regulations and guidelines established by international organizations. The main chapter of this thesis focuses on four different archaeological sites in the northern part of the island while identifying their disadvantages and challenges during visits to these sites. The objective is to develop a pioneering guideline for sustainable management practices for selected sites, providing conservation and management recommendations for both short-term and long-term strategies. The objective of this study is to establish a comprehensive framework aimed at rehabilitating the archaeological and cultural value that has been affected over the past decades due to inadequate and ineffective conservation efforts at selected archaeological sites in the TRNC. Rather than focusing on individual structures or executing one-time conservation projects without any continuation, this study's main aim is to foster sustainable conservation practices and management plan developments for the selected four archaeological sites, which are the leading representers of the cultural heritage of humanity. Keywords: Cyprus, Archaeology, Conservation, Sustainability, Archaeological Site Management, Cultural Heritage Tourism Management