Hellenistik Dönem Megara Kase Kalıplarının Yapım Teknolojisi Üzerine Deneysel Bir Çalışma

Abstract

Megara kaseleri yarım küre gövde biçimine sahip, dış yüzeyleri kabartmalı/rölyefli pişmiş toprak kaplardır. Megara kase örnekleri incelendiğinde yüzeylerine uygulanan kabartmaların tasarımları çeşitlilik göstermektedir. Kapların yüzeylerine ise astar uygulandığı tüm örnekler üzerinde görülmektedir. Bu astar nedeniyle yüzeyleri görece bir miktar parlaktır. Uygulanan astarların pişme renkleri kırmızıdan siyaha kadar giden renk çeşitliliğine sahiptir. Bunlar ile birlikte alacalı yüzey renklerine sahip olan örneklere de rastlanmaktadır. Bu kaselerin üretim açısından en önemeli özellikleri kalıp kullanılarak üretilmiş olmalarıdır. Megara kaselerin kalıp ile birlikte çarkta şekillendirildiği bilinmektedir. Bu çalışma kapsamında megara kaselerin üretim aracı olan kalıpların yapım teknolojisi araştırılarak incelenmiştir. Megara kase kalıplarının üretimi ve özellikleri, kalıpların üretiminde kullanılan tasarımlar ve tasarımların aktarıldığı mühürlerin üretimi; ayrıca kazıma, noktalama, baskı vb. gibi kalıplara uygulanan dekor teknikleri araştırılıp elde edilen veriler doğrultusunda kaplar günümüz koşullarında yeniden üretilmiştir. Tez çalışması kapsamında özgün antik malzeme olarak Metropolis kazısında bulunan Hellenistik Dönem’e ait megara kase kalıpları yakından incelenmiştir. Kalıpların dönem ve dekor özelliklerinin yanı sıra kapların üretiminde kullanılan çamurların özellikleri, çamurun hazırlanması, şekillendirilmesi ve son olarak pişirim yöntemleri araştırılmıştır. Bunların dışında megara kase kalıplarının üretimindeki pişirim süreci ile ilgili bilgilere; fırın teknolojisi, kullanılan yakıt ve pişme derecesi gibi verilere gerek literatür araştırmaları ve gerekse deneysel uygulamalarla ulaşılması hedeflenmiştir. Metropolis kazısı megara kaseleri ve kalıplarında kullanılan çamurun içerikleri hakkında hem yayınlanmış analizlerden yararlanılanılması; hem de belirlenen Metropolis kazısı yeni örnekleri üzerinde nicel, nitel arkeometrik analizler yapılması planlanmıştır. Bu kapsamda içerik ve oran bilgisi için XRD analizi; kil kökeni, özellikleri, agrega boyutu gibi bilgilere yönelik olarak ise Petrografik (ince kesit, optik mikroskop) analizleri yapılmıştır. Sonuç olarak çalışma kapsamında yayınlar üzerinden incelenen megara kase kalıpları ile birlikte; Metropolis kazısı megara kase ve kalıp buluntuları birlikte incelenmiştir. Elde edilen veriler ışığında megara kase kalıpları günümüz teknolojisi kullanılarak yeniden üretilmiştir. Tez ile birlikte Megara kase kalıplarının ve dolaylı yoldan megara kaselerinin; üretim süreci ve teknolojisi hakkında hem görsel hem de yazınsal bir veri kaynağı oluşturulmuştur. Bu yönüyle tez aynı zamanda deneysel arkeoloji çalışması özelliği de taşımaktadır. Anahtar Kelimeler: Megara, Hellenistik Dönem, Kalıp Yapımı Kase, Yapım Teknolojisi, Deneysel Arkeoloji, Seramik, Arkeometri.

Megara bowls are terracotta vessels with a hemispherical body shape and embossed/reliefedouter surfaces. The designs of the reliefs applied on the surfaces of the Megara bowls show diversity.It can be seen on all samples that surfaces of the vessels are slipped. Due to this slip, the surfaces are relatively bright. The firing colors of the applied slipsvary from red to black. Along with these, examples with variegated surface colors are also found. The most important feature of these bowls in terms of production is that they were produced using molds. It is known that Megara bowls were shaped on the wheel together with the mold. Within the scope of this study, the production technology of molds, which are the means of production of megara bowls, was investigated and examined. The production and characteristics of Megara bowl molds, the designs used in the production of the molds and the production of the seals on which the designs were transferred, as well as the decortechniques applied to molds such asengraving, punctuation, printing, etc. Were investigated and the vessels were reproduced in today’s conditions in line with the data obtained. Within the scope of the thesis,the Hellenistic Periodmegara bowl molds found in the Metropolis excavation were closely examined as original antique material. In addition to the period and decor featuresthe characteristics of the muds used in the production of the vessels, the preparation of the mud, the shaping and finally the firing methods were investigated. In addition to these, information on the firing process in the production of megara bowl molds, such asas kiln technology, the fuel used, and the degree of firing, was aimed to be obtained through both literature research and experimental applications. It is planned to make use of both published analyses on the contents of the clay used in the Metropolis excavation megara bowls and molds; and to conduct quantitative and qualitative archaeometric analyses on the new samples from the Metropolis excavation. In this context, XRF analysis is planned for content and ratio information; Petrographic (thin section, optical microscope) analysis is planned for information such as clay origin, properties, aggregate size. As a result, the megara bowl and mold finds from the Metropolis excavationwere examined togetherwith the megara bowl molds examined in the publications. In the light of the data obtained; megara bowl molds were reproduced using today's technology. With the thesis; both visual and literary data source has been created about the production process and technology ofMegara bowl molds and indirectly Megara bowls. In this respect, the thesis is also an experimental archeology study. Keywords: Megara, Hellenistic Period, Molded Bowl, Making Technology, Experimental Archeology, Ceramics, Archaeometry.